Θανάσης Λάλας: Η εικόνα μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε κάτι προτού βρούμε τις λέξεις του


Κάποτε ο άνθρωπος ανακάλυψε ότι μπορούσε να αφηγηθεί μια ιστορία στον τοίχο μιας σπηλιάς. Από τότε μέχρι σήμερα, η ανάγκη να επινοούμε νέους κόσμους παραμένει βαθιά ανθρώπινη, και αυτόν τον τόπο συνάντησης εξερευνά στο «ZERO POINT» ο Θανάσης Λάλας. Λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσης στην ARTION GALLERIES, ο βραβευμένος δημοσιογράφος, συγγραφέας και εικαστικός μιλά στο praximag για τη σύνδεση εικόνας και λόγου, τον ρόλο της τέχνης στη σημερινή εποχή, αλλά και για τα δικά του “σημεία μηδέν”.

Ποια ήταν η πηγή της έμπνευσής σας για το «ZERO POINT»;

Με απασχολεί ο άνθρωπος που αλλάζει, κουβαλώντας μέσα του εκείνον που υπήρξε. Σκέφτομαι συχνά πόσο μακριά έχουμε φτάσει από την πρώτη εικόνα που χαράξαμε σε έναν βράχο και πόσο κοντά παραμένουμε στις πρώτες μας αγωνίες. Εξακολουθούμε να φοβόμαστε, να ερωτευόμαστε, να αναζητούμε έναν άλλον άνθρωπο, να προσπαθούμε να δώσουμε νόημα στο πέρασμά μας.

Από αυτή τη σκέψη γεννήθηκε το «ZERO POINT». Από την περιέργεια να δω πού συναντιούνται ο παλιός και ο νέος άνθρωπος. Τι συμβαίνει όταν η μνήμη μας έρχεται αντιμέτωπη με δυνατότητες που μέχρι χθες δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε;

Το σημείο μηδέν είναι για μένα το «τώρα». Εδώ φτάνουν όλα όσα ζήσαμε και εδώ αρχίζουν όσα μπορούμε ακόμη να γίνουμε. Στη ζωγραφική προσπαθώ να δώσω σώμα σε αυτή τη συνάντηση. Να εμφανιστεί μια μορφή που κουβαλά την καταγωγή της και συγχρόνως δοκιμάζει μια άγνωστη συνέχεια.

Στον κόσμο αυτής της έκθεσης, η αφήγηση και η έκπληξη έχουν τον πρώτο λόγο. Πώς συνδέονται οι συγκεκριμένες έννοιες με το προσωπικό σας δημιουργικό ύφος;

Μου αρέσει να αρχίζω κάτι χωρίς να γνωρίζω ολόκληρη τη διαδρομή του. Χαράζω μια γραμμή και εκείνη μου δημιουργεί μια απορία. Εμφανίζεται ένα πλάσμα και αναρωτιέμαι πού πηγαίνει, τι κουβαλά, ποιον περιμένει. Κάπως έτσι αρχίζει μια αφήγηση. Το ίδιο το σχέδιο με παρασύρει στην ιστορία του.

Η έκπληξη είναι ουσιαστική σε αυτή τη διαδικασία. Χρειάζομαι τη στιγμή που το έργο θα ξεφύγει από την πρόθεσή μου και θα μου προτείνει κάτι που δεν είχα σκεφτεί. Εκεί αισθάνομαι ότι συμβαίνει μια πραγματική συνάντηση με το άγνωστο.

Στους κόσμους που ζωγραφίζω, οι μορφές μπορούν να αποκτούν παράξενα σώματα, να συνυπάρχουν με πράγματα που στην καθημερινότητα δεν συναντιούνται. Το παραμύθι μού προσφέρει αυτή την ελευθερία. Μπορώ να πλησιάσω έναν φόβο, μια επιθυμία, μια ανθρώπινη αντίφαση μέσα από μια απροσδόκητη εικόνα.

Και θέλω ο θεατής να συνεχίζει την ιστορία. Να βρίσκει τον δικό του ήρωα μέσα στον πίνακα. Να ανακαλύπτει κάτι που ίσως εμένα μου έχει διαφύγει.

Πώς θα περιγράφατε τη σύμπραξή σας με την Αλεξάνδρα Μπενάκη;

Ως μια συνάντηση δύο προσωπικών κόσμων που αφήνουν χώρο ο ένας στον άλλον. Με ενδιαφέρει η παρουσία της Αλεξάνδρας Μπενάκη με τη δική της ζωγραφική φωνή. Η αυτονομία της ματιάς της δίνει νόημα στη συνύπαρξη.

Έχω περάσει μεγάλο μέρος της ζωής μου συζητώντας με ανθρώπους. Ξέρω πόσο μπορεί να διευρύνει τη σκέψη σου μια διαφορετική οπτική. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί όταν έργα δύο δημιουργών συναντιούνται στον ίδιο χώρο. Εμφανίζονται συγγένειες, αποστάσεις, ερωτήματα. Ο επισκέπτης μεταφέρει κάτι από τη μία εικόνα στην επόμενη και δημιουργεί τις δικές του συνδέσεις.

Αυτό ταιριάζει και με το σκεπτικό του «ZERO POINT». Μια έκθεση για τη συνάντηση με το άγνωστο χρειάζεται να αφήνει ανοιχτό χώρο σε ένα άλλο βλέμμα. Προσδοκώ αυτή η συνύπαρξη να γεννήσει αναγνώσεις που κανείς μας δεν θα μπορούσε να έχει προβλέψει μόνος του.

Ως άνθρωπος των λέξεων αλλά και εικαστικός, τι πιστεύετε ότι μπορεί να μας πει η εικόνα και δεν μπορεί να μας το μεταφέρει ο λόγος;

Η εικόνα μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε κάτι προτού βρούμε τις λέξεις του. Στέκεσαι μπροστά σε έναν πίνακα και κάτι σε συγκινεί, σε ανησυχεί, σου θυμίζει μια εμπειρία που είχες σχεδόν ξεχάσει. Δεν γνωρίζεις ακόμη γιατί. Όμως η συνάντηση έχει ήδη συμβεί.

Με ενδιαφέρει αυτή η δυνατότητα, γιατί υπάρχουν μέσα μας πράγματα που αργούν να γίνουν συνειδητά. Μια γραμμή, μια σχέση χρωμάτων, ένα παράξενο σώμα μπορούν να τα φέρουν στην επιφάνεια.

Γι’ αυτό και στη δουλειά μου ο λόγος πλησιάζει συχνά τη ζωγραφική. Γράφω ιστορίες που γεννιούνται από εικόνες και ζωγραφίζω εικόνες που συνεχίζουν μια σκέψη. Κάθε τρόπος έκφρασης ανοίγει ένα διαφορετικό πέρασμα.

Αποφεύγω, πάντως, να εξηγώ εξαντλητικά έναν πίνακα. Θέλω να αφήνω στον άλλον τη δυνατότητα να αναγνωρίσει κάτι δικό του. Έχει μεγάλη ομορφιά να δημιουργείς μια εικόνα και να ανακαλύπτεις ότι ένας άγνωστος μπορεί να κατοικήσει μέσα της.

Στον σύγχρονο κόσμο της τεχνολογίας και του content, πόσο ζωντανή παραμένει η ανάγκη μας για καλλιτεχνική έκφραση;

Την αισθάνομαι απολύτως ζωντανή. Ίσως η αφθονία των εικόνων να μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε βαθύτερα τι αναζητούμε μέσα τους. Τι μας κάνει να σταματάμε; Τι αξίζει να κρατήσουμε; Ποια εικόνα μάς ακολουθεί αφού κλείσουμε την οθόνη;

Η καλλιτεχνική έκφραση συνδέεται με την ανάγκη να δώσουμε μορφή στην εμπειρία μας. Να μοιραστούμε κάτι που μας δυσκολεύει, μας συγκινεί, μας ξεπερνά. Αυτή η ανάγκη εξακολουθεί να υπάρχει, όποια εργαλεία κι αν χρησιμοποιούμε.

Απέναντι στην τεχνολογία και στην τεχνητή νοημοσύνη έχω περιέργεια. Με απασχολούν οι δυνατότητες που ανοίγουν και η ευθύνη των επιλογών μας. Η ευκολία παραγωγής μιας εικόνας μάς επιστρέφει σε μια δύσκολη ερώτηση: γιατί θέλω να υπάρξει αυτή η συγκεκριμένη εικόνα;

Πιστεύω ότι η τέχνη μπορεί να μας βοηθήσει να ανακτήσουμε την προσοχή μας. Να παραμείνουμε λίγο περισσότερο σε μια εμπειρία. Να αφήσουμε κάτι να μας αγγίξει και να εξελιχθεί μέσα μας.

Υπήρξε κάποιο “σημείο μηδέν” στη ζωή σας μέχρι τώρα;

Υπήρξαν στιγμές που χρειάστηκε να ξαναρωτήσω ποιος είμαι και τι θέλω να κάνω. Νομίζω ότι αυτές είναι οι πιο ουσιαστικές αφετηρίες στη ζωή μας: όταν η εικόνα που έχουμε σχηματίσει για τον εαυτό μας αρχίζει να μας στενεύει.

Η ζωγραφική είναι για μένα ένας χώρος όπου μπορώ να επιστρέφω σε αυτή την αφετηρία. Μπροστά σε μια άδεια επιφάνεια, όσα έχω κάνει μέχρι σήμερα δεν αρκούν για να αποφασιστεί η επόμενη γραμμή. Χρειάζεται να δοκιμάσω ξανά, να εκτεθώ στην πιθανότητα του λάθους, να ακολουθήσω κάτι που ακόμη δεν γνωρίζω.

Αυτό με κρατά σε εγρήγορση. Η εμπειρία είναι πολύτιμη, αλλά θέλω να παραμένει ανοιχτή σε αναθεωρήσεις.

Ίσως λοιπόν το προσωπικό μου σημείο μηδέν να βρίσκεται σε εκείνες τις στιγμές που επιτρέπω στον εαυτό μου να μαθητεύσει ξανά. Όταν μπορώ να πω «δεν ξέρω» και να αισθανθώ περιέργεια για όσα θα ακολουθήσουν.

Η δημοσιογραφική σας πορεία μετράει πάνω από 4.500 συνεντεύξεις με σημαντικές προσωπικότητες από όλους σχεδόν τους χώρους. Ποια από αυτές έχετε ξεχωρίσει και γιατί;

Δυσκολεύομαι να περιορίσω τόσες συναντήσεις σε ένα όνομα. Κάθε συζήτηση που άφησε κάτι μέσα μου το έκανε με διαφορετικό τρόπο. Μια σκέψη μπορεί να την κατάλαβα χρόνια αργότερα. Μια παύση μπορεί να μου έμαθε περισσότερα από μια μεγάλη απάντηση.

Ξεχωρίζω κυρίως τις στιγμές που ένας άνθρωπος απομακρύνεται από την έτοιμη αφήγηση του εαυτού του. Όταν σταματά για λίγο, σκέφτεται και σου λέει κάτι που αισθάνεσαι ότι ανακαλύπτει και ο ίδιος εκείνη την ώρα. Τότε η συνέντευξη γίνεται κοινή αναζήτηση.

Η φήμη και το έργο ενός προσώπου δημιουργούν ασφαλώς ενδιαφέρον. Η ουσιαστική συνάντηση, όμως, χρειάζεται εμπιστοσύνη, ακρόαση, την κατάλληλη ερώτηση τη σωστή στιγμή.

Αυτό κρατώ από όλη αυτή τη διαδρομή: την εμπειρία ότι ένας άνθρωπος μπορεί να σου ανοίξει έναν κόσμο που αγνοούσες. Και ότι για να τον πλησιάσεις χρειάζεται να αφήσεις λίγο χώρο ανάμεσα σε όσα πιστεύεις ότι ξέρεις και σε όσα είσαι πρόθυμος να ακούσεις.

Από την εποχή των περιοδικών και του ραδιοφώνου μέχρι την εποχή του διαδικτύου και του AI, πώς βλέπετε να έχει αλλάξει η σχέση του κοινού με τα media;

Έχει αλλάξει ο ρυθμός, η πρόσβαση και η θέση του κοινού. Ο αναγνώστης ή ο ακροατής μπορούσε πάντα να κρίνει, αλλά σήμερα έχει πολύ περισσότερους τρόπους να απαντήσει δημόσια, να συγκρίνει, να αναζητήσει άλλη πηγή, να δημιουργήσει ο ίδιος υλικό. Θεωρώ πολύτιμη αυτή τη δυνατότητα συμμετοχής.

Ταυτόχρονα, αισθάνομαι ότι η σχέση μας με την ενημέρωση γίνεται συχνά βιαστική. Ένας τίτλος μάς καλεί να πάρουμε θέση πριν προλάβουμε να καταλάβουμε τι έχει συμβεί. Ένα απόσπασμα συνέντευξης κυκλοφορεί αποκομμένο από τη διαδρομή της συζήτησης. Κι ένας άνθρωπος κινδυνεύει να χωρέσει σε λίγα δευτερόλεπτα.

Αυτό με απασχολεί ιδιαίτερα, επειδή η κατανόηση χρειάζεται χρόνο και συμφραζόμενα. Χρειάζεται να ακούσεις και τη δεύτερη σκέψη του άλλου.

Μέσα στην αφθονία της πληροφορίας, η δημοσιογραφική ευθύνη αποκτά για μένα ακόμη μεγαλύτερη σημασία: έλεγχος, τεκμηρίωση, καθαρή διάκριση ανάμεσα στο γεγονός και στην εκτίμηση. Και μια διαρκής προσπάθεια να κερδίζεις την εμπιστοσύνη του κοινού μέσα από τη δουλειά σου. Αυτή η σχέση χρειάζεται να χτίζεται κάθε μέρα.

Για ποιον λόγο επιλέξατε τη Θεσσαλονίκη ως αφετηρία για το ταξίδι της έκθεσης;

Με ενδιαφέρει η Θεσσαλονίκη ως μια πόλη όπου διαφορετικοί χρόνοι παραμένουν ορατοί μέσα στην καθημερινότητα. Περπατάς και συναντάς ίχνη άλλων εποχών, δίπλα στη σημερινή ζωή που συνεχίζεται, αλλάζει, αναζητά τη μορφή της. Υπάρχει μια συγγένεια ανάμεσα σε αυτή την εμπειρία και στη σκέψη του «ZERO POINT».

Το παρελθόν βρίσκεται μέσα στο παρόν μας. Επηρεάζει τον τρόπο που κοιτάζουμε, ακόμη κι όταν δεν το συνειδητοποιούμε. Αυτό προσπαθώ να πλησιάσω και με τις εικόνες μου: τη μνήμη που συμμετέχει σε κάθε καινούργια χειρονομία.

Στην ARTION θέλω να αρχίσει αυτή η συζήτηση μέσα από τη συνάντηση των έργων με τους ανθρώπους. Γιατί μια έκθεση αποκτά τη ζωή της όταν ανοίγει στο βλέμμα του άλλου. Έρχονται εμπειρίες, ερωτήσεις, ερμηνείες που ο δημιουργός δεν ελέγχει.

Αυτό περιμένω από τη Θεσσαλονίκη: να προσθέσει τις δικές της ιστορίες στις εικόνες μου. Και από αυτή τη συνάντηση να αρχίσει το ταξίδι.

Με απασχολεί η σχέση μας με τις εικόνες. Πόσες βλέπουμε και σε πόσες πραγματικά στεκόμαστε; Μπορεί να περάσουν εκατοντάδες μπροστά από τα μάτια μας και να μη συναντήσουμε καμία. Η τέχνη μπορεί να μας προσφέρει αυτή τη στάση. Να μας κρατήσει λίγο μπροστά σε κάτι που δεν εξαντλείται με την πρώτη ματιά.

Η φράση «Όσα υπήρξαμε περιμένουν όσα θα γίνουμε» περιέχει για μένα και μια ευθύνη. Το μέλλον σχηματίζεται μέσα από όσα επιλέγουμε σήμερα να συνεχίσουμε, να μεταμορφώσουμε, να διεκδικήσουμε. Χρειάζεται να αναρωτηθούμε ποια από τα πράγματα που κουβαλάμε μας βοηθούν να προχωρήσουμε και ποια μας κρατούν ακίνητους.

Διατηρώ την ελπίδα μου επειδή βλέπω στη δημιουργία αυτή τη δυνατότητα: ένας άνθρωπος αρχίζει με κάτι ελάχιστο, μια γραμμή, μια λέξη, μια απορία, και σιγά σιγά ανοίγει έναν χώρο που προηγουμένως δεν υπήρχε.

Εκεί τοποθετώ και το δικό μου «ZERO POINT». Στη στιγμή που κοιτάζεις όσα έχεις γίνει και βρίσκεις το θάρρος να ρωτήσεις: «Τι άλλο μπορώ να γίνω;»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

«ZERO POINT»
Καλλιτέχνης: Θανάσης Λάλας
Με τη συμμετοχή της ζωγράφου Αλεξάνδρας Μπενάκη
Εγκαίνια: Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026, ώρα 20:00
Πού: ARTION GALLERIES, Μητροπόλεως 96, Θεσσαλονίκη
Διάρκεια: 20 Νοεμβρίου έως 4 Δεκεμβρίου 2026

Συνέντευξη στη Λία Κατσανά