Γιατί γερνάμε; μπορούμε να «παγώσουμε» τους δείκτες του ρολογιού ή και να τους γυρίσουμε πίσω;
Οι καθημερινές αλλαγές που χαρίζουν χρόνια, τα φαρμακευτικά σκευάσματα και οι βιολογικές παρεμβάσεις με στόχο την αιώνια νιότη. Ο νομπελίστας Γιαμανάκα, το πείραμα που ανέστρεψε τη γήρανση σε ποντίκια
και μια πρόβλεψη πως θα ζούμε 600… χρόνια.
Ένα διαχρονικό ερώτημα της επιστήμης είναι αν η γήρανση οδηγεί στις χρόνιες παθήσεις και την απώλεια λειτουργικότητας ή αν, αντίστροφα, οι νόσοι είναι αυτές που μας γερνούν. Η απάντηση ίσως αποτελεί μέρος της λύσης στο άλλο, κυρίαρχο ερώτημα, για το αν και πώς η επιστήμη μπορεί να αναστρέψει τη γήρανση. Η προαιώνια αναζήτηση του «ελιξίριου» της νεότητας μοιάζει σήμερα να σπρώχνει τα όρια του μύθου και να κρυφοκοιτάζει προς την πραγματικότητα. Η προηγμένη επιστημονική έρευνα έχει δείξει ήδη μονοπάτια που αποδεδειγμένα καθυστερούν τη γήρανση και παρατείνουν τη ζωή, ενώ παράλληλα φωτίζει δρόμους που θα μπορέσουν ακόμα και να γυρίσουν πίσω τους δείκτες του ρολογιού.
Τα «ωρολόγια» της γήρανσης
«Αυτός τα έφαγε τα ψωμιά του». Η λαϊκή έκφραση έχει και βιολογική ερμηνεία, η οποία συνδέεται με τη γλυκόζη που περιέχεται –μεταξύ άλλων– στο ψωμί: «Αυτή προσκολλάται στις πρωτεΐνες των κυττάρων προκαλώντας γλυκοζυλίωση και τα λεγόμενα AGEs που συσσωρεύονται και μας γερνάνε. Όσο περισσότερη γλυκόζη τρώμε, τόσο περισσότερο γερνάμε, γι’ αυτό σύμφωνα με τη λαϊκή ρήση, αναλογεί συγκεκριμένος αριθμός ‘ψωμιών’ στον καθένα μας», λέει στην «ΠΡΑΞΗ» ο ομότιμος καθηγητής Βιοχημείας του Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ, Γεώργιος Κολιάκος, ο οποίος έχει μελετήσει σε βάθος τους μηχανισμούς της γήρανσης και τους τρόπους παρέμβασης σε αυτούς.
Τα AGEs είναι ένα από τα «ωρολόγια της γήρανσης», δηλαδή τους βιολογικούς δείκτες του προσδόκιμου ζωής ενός ατόμου. Άλλα είναι οι μεταλλάξεις στο DNA και η μεθυλίωση (επιγενετικό γήρας), το οξειδωτικό στρες, η μιτοχονδριακή λειτουργία, το μήκος των τελομερών, η λειτουργία του ενδοκρινικού και του ανοσοποιητικού συστήματος, ο μεταβολισμός του ασβεστίου, η κατάσταση του μυϊκού ιστού, τα βλαστοκύτταρα και το πλάσμα αίματος.
2+1 «γραμμές άμυνας» απέναντι στο γήρας
Προσαρμογές στον τρόπο ζωής μπορούν να καθυστερήσουν τους μηχανισμούς γήρανσης, επιμηκύνοντας τα χρόνια ποιοτικής ζωής. Ενδεικτικά, η δίαιτα χαμηλών θερμίδων και η κατά το δυνατόν αποφυγή των AGEs, η χρήση αντιοξειδωτικών και βιταμίνης D, η σωματική άσκηση, η καλή ψυχική υγεία και η αποφυγή φλεγμονών.
Φαρμακευτικά σκευάσματα, όπως τα σενολυτικά. «Χωρίς να έχουμε ακόμη μεγάλες κλινικές δοκιμές, φαίνεται ότι καταστρέφουν τα γηρασμένα κύτταρα, τα λεγόμενα κύτταρα ‘ζόμπι’, σημειώνει ο κ. Κολιάκος, προσθέτοντας: «Δεν έχουν εγκριθεί ως φάρμακα, αλλά ως συμπληρώματα διατροφής, επειδή το γήρας δεν θεωρείται –ακόμη– νόσος».
Θεραπείες με έγχυση νεαρών βλαστοκυττάρων, θεραπείες ορμονικής υποκατάστασης, ακόμη και μετάγγισης πλάσματος νέου ανθρώπου σε μεγαλύτερο, έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί ως παρεμβάσεις με στόχο το πάγωμα ή και την αντιστροφή του χρόνου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Αμερικανός βιοχάκερ Μπράιαν Τζόνσον, που προσπαθεί να επιστρέψει στη μετεφηβική ηλικία χρησιμοποιώντας μεταξύ άλλων το αίμα του γιου του.
Σε ό,τι αφορά τις αισθητικές επεμβάσεις, ο καθηγητής παρατηρεί πως δεν αφορούν μόνο το φαίνεσθαι. «Μπορεί να μην αντιστρέφουν το γήρας, αλλά κάνουν κάποιον να φαίνεται νεότερος, γεγονός που μπορεί να βελτιώσει τη διάθεσή του και αυτό να επιδράσει θετικά και στην σωματική του υγεία», λέει και εξηγεί πως ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο κεντρικό όργανο του νευρικού συστήματος, αλλά και του ανοσοποιητικού και του ενδοκρινικού.
Θεραπείες του μέλλοντος: Γυρνάει πίσω το ρολόι;
Ο νομπελίστας Ιάπωνας ερευνητής Δρ Σίνια Γιαμανάκα έχει καταδείξει ότι τέσσερα συγκεκριμένα γονίδια – μεταγραφικοί παράγοντες μπορούν να προγραμματιστούν ώστε να μετατρέψουν κάθε κύτταρο σε βλαστικό – εμβρυικό. Οι λεγόμενοι «παράγοντες Γιαμανάκα» άνοιξαν ένα νέο κύκλο επιστημονικών ερευνών για το αν μπορούν να αποτελέσουν τα «κλειδιά» για τη νίκη κατά της γήρανσης. Ένας από τους επιστήμονες που ασχολήθηκαν με το συγκεκριμένο πεδίο είναι ο ερευνητής του Χάρβαρντ, Ντέιβιντ Σινκλέρ, συγγραφέας του βιβλίου Lifespan. «Συνεργάτης του θέλησε να δώσει τρεις από τους τέσσερις αυτούς παράγοντες απευθείας σε ζωντανό οργανισμό και όχι σε κύτταρα. Τους έδωσε σε ποντίκια και αυτά γύρισαν πίσω στην ηλικία», αναφέρει ο καθηγητής και συμπληρώνει: «Επανέλαβαν το πείραμα σε άλλα δύο εργαστήρια και έδειξαν ότι όλα τα σημάδια του γήρατος –και τα επιγενετικά και η φθορά των οργάνων και η εμφάνιση κλπ– γύρισαν πίσω κάποιους μήνες».
Θα ζούμε ….600 χρόνια;
Αν αυτό που αποδείχτηκε σε ποντίκια δοκιμαζόταν και επιβεβαιωνόταν στον άνθρωπο, θα σήμαινε κατ’ αντιστοιχία επιστροφή του «βιολογικού ρολογιού» 30 χρόνια πίσω. «Δηλαδή θα μπορούσε ενδεχομένως έναν άνθρωπο 70 ετών να τον γυρίσει σε υγεία ενός 40άρη», παρατηρεί ο κ. Κολιάκος, προσθέτοντας, μάλιστα, πως «όταν ο ίδιος άνθρωπος φτάσει ξανά τα 60, θα μπορεί δυνητικά να το επαναλάβει, γυρνώντας άλλα 30 χρόνια πίσω κ.ο.κ.».
Μια τέτοια εξέλιξη θα ισοδυναμούσε με επανάσταση, που θα άλλαζε όλη την ιστορία του πολιτισμού και τη ζωή όπως τη γνωρίζαμε ως τώρα. «Δεν θα υπάρχει κύκλος ζωής -γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε, σπουδάζουμε, εργαζόμαστε, βγαίνουμε στη σύνταξη, πεθαίνουμε- αλλά θα υπάρχει μια ευθεία», επισημαίνει ο κ. Κολιάκος, συμπληρώνοντας πως κάποιοι επιστήμονες το έχουν προχωρήσει ακόμη παρακάτω: «Κάποιοι υπολόγισαν πως με αυτή την πρακτική, και με την προϋπόθεση ότι θα νικηθούν όλες οι ασθένειες –αφού οι περισσότερες σχετίζονται με την τρίτη ηλικία– ο χρόνος ημιζωής του ανθρώπου μπορεί να φτάσει τα 600 χρόνια! Δηλαδή οι μισοί από εμάς θα ζουν 600 χρόνια και οι υπόλοιποι θα πεθαίνουν από κάποιο δυστύχημα ή φόνο. Ή και από αυτοκτονία, καθώς σε μια τέτοια εξέλιξη θα αυξηθούν πολύ οι βαριές ψυχικές νόσοι».
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Βασίλης Ιγνατιάδης
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2025 – ΑΝΟΙΞΗ 2026)
