Στο έργο-μανιφέστο του Μιχάλη Καραγιάννη, η Πηνελόπη Αναστασοπούλου μεταμορφώνεται σε μία σύγχρονη Μέδουσα που στέκεται απέναντι στο σκοτάδι και σπάει τη σιωπή με μια κραυγή. ‘Εχοντας ως οδηγό τη λύτρωση και το φως, η πολυσχιδής ηθοποιός ετοιμάζεται να απογυμνώσει τον μύθο και να μας θυμίσει ότι η ιστορία της Μέδουσας ανήκει στο παρόν όλων μας.
Η Μέδουσα αποτελεί μια από τους πιο παρεξηγημένες και αδικημένες φιγούρες της ελληνικής μυθολογίας. Μπορείτε να μας αφηγηθείτε την ιστορία της;
Ο μύθος λέει ότι η Μέδουσα ήταν μία πολύ όμορφη γυναίκα, μια γοργόνα συγκεκριμένα, και η μόνη θνητή από τα αδέρφια της. Εισήλθε στο ιερό της Αθηνάς και βιάστηκε από τον Ποσειδώνα, ο οποίος τη λιμπίστηκε για την ομορφιά της. Και η Αθηνά, επειδή τάχα δεν μπορούσε να την τιμωρήσει, την καταράστηκε να κουβαλάει φίδια στο κεφάλι της. Έτσι, ένα θύμα κακοποίησης από έναν ισχυρό άνδρα τελικά βρίσκεται να μεταμορφώνεται σε θύτη. Δεν είναι τυχαίο: τιμωρείται για κάτι στο οποίο δεν φταίει, όπως μέσα στα χρόνια οι γυναίκες τιμωρούνται για πολλά πράγματα στα οποία δεν φταίνε. Η ομορφιά της δεν δικαιολογεί τίποτα, είναι αντίστοιχη του ερωτήματος “τι φορούσες όταν σε βίασαν”. Και όλα αυτά τα φίδια συμβολίζουν τις ενοχές και την ντροπή, το προπατορικό αμάρτημα δηλαδή του να είσαι γυναίκα. Είναι ένα μεγάλο ψέμα, ένα μεγάλο λάθος και η αρχή του κακού για όσα έχουν συμβεί έκτοτε. Όπως οι περισσότεροι μύθοι, έτσι κι αυτός φτιάχτηκε με φήμες που χειραγωγούν όσους δεν αναζητούν την αλήθεια λίγο παραπάνω. Αυτή η στάση είναι χαρακτηριστική ενός πολύ μεγάλου αριθμού ανθρώπων, αλλά δεν φταίει η μάζα. Οι ρίζες είναι πολύ βαθιές και ξεκινούν από τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδευόμαστε.
Πίσω από τη Μέδουσα κρύβονται όλες οι γυναίκες που έχουν φιμωθεί ως θύματα κακοποίησης. Πώς πιστεύετε ότι εκλαμβάνεται μια τέτοια ηρωίδα από τις γυναίκες του σήμερα;
Αυτή η παράσταση δεν απευθύνεται μόνο στα θύματα της κακοποίησης, ώστε να τους παρακινήσει να μιλήσουν. Απευθύνεται και στους θύτες, ιδίως τους ηθικούς. Θύτης είναι ο άνθρωπος που δεν μιλάει όταν βλέπει γύρω του κακοποιητικές συμπεριφορές, που κρατά μια στάση “ισαποστακισμού”, που δεν παίρνει πρωτοβουλία και που δεν έχει ενσυναίσθηση όταν κάτι είναι μακριά από αυτόν. Δυστυχώς συνήθως ξυπνάμε όταν το κακό μας χτυπά την πόρτα – μέχρι τότε έχουμε την τάση να λέμε την άποψή μας χωρίς να έχουμε όλα τα δεδομένα. Συμβαίνει συχνά, αλλά είναι βαθιά κακοποίηση για τα θύματα να εκτίθεται ο χαρακτήρας τους από ανθρώπους που δεν μπαίνουν καν στον κόπο να μιλήσουν με τις δύο πλευρές πριν οδηγηθούν σε συμπεράσματα. Επειδή λοιπόν ζούμε σε αυτή τη συνθήκη, δημιουργήσαμε τη συγκεκριμένη παράσταση. Αν πετύχουμε να φύγουν οι θεατές προβληματισμένοι, τότε αυτό είναι μια τάση προς τη δράση.
Στην επαγγελματική και προσωπική σας διαδρομή, έχετε σταθεί δίπλα σε ανθρώπους που βιώνουν την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους. Θεωρείτε πως αυτή η δυναμική πτυχή του χαρακτήρα σας μπορεί να εκλαμβανόταν διαφορετικά αν ήσασταν άνδρας;
Νομίζω πως τα πάντα στη συμπεριφορά μιας γυναίκας θα εκλαμβάνονταν διαφορετικά αν ήταν άνδρας. Ο φεμινισμός παρανοείται πάρα πολύ, και είναι μια παγίδα στην οποία είχα πέσει και εγώ όταν ήμουν νεότερη, πιθανότατα επειδή στο σχολείο δε μαθαίνουμε τι σημαίνει το κίνημα αυτό. Πίστευα ότι ήταν μια ακραία συμπεριφορά και έπρεπε να το βιώσω για να καταλάβω την ουσία του. Η δυναμικότητα που αντιλαμβάνεται ο κόσμος σε εμένα δεν είναι ένα κομμάτι του χαρακτήρα μου που έχω επιλέξει, και σίγουρα δεν μπορώ να την εντάξω σε δράση για το προσωπικό μου όφελος. Είναι το ακριβώς αντίθετο, γιατί όταν υποφέρει ο διπλανός μου είναι σαν να ξυπνάει μέσα μου ένα άλλο πλάσμα. Μου είναι αδύνατον να γυρίσω το κεφάλι απ’ την άλλη όταν βάλλεται ένας άνθρωπος ανεξαρτήτως καταγωγής, ηλικίας ή σεξουαλικότητας. Μου είναι αδύνατον να μη δω μέσα στα μάτια μιας γυναίκας, ενός παιδιού ή γενικότερα ενός μέλους της κοινότητας και να μην αναρωτηθώ τι έχει συμβεί. Γι’ αυτό και η Μέδουσα είναι μια κραυγή που είχα ανάγκη να εκφράσω. Ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνώ τα δικά μου προσωπικά και επαγγελματικά βιώματα σχετίζεται με την ανάγκη των ανθρώπων για σύνδεση μαζί μου. Και το μόνο εργαλείο για να το καταφέρω είναι μέσα από αυτό που ξέρω καλά, δηλαδή την ίδια την τέχνη.
Είστε μητέρα δύο κοριτσιών. Σε τι κόσμο θέλετε να τις δείτε να μεγαλώνουν;
Φοβάμαι πάρα πολύ για αυτόν τον κόσμο και ο “φόβος” είναι μια λέξη που δεν λέω συχνά. Είναι ο αντίθετος πόλος της αγάπης, γιατί μας ακινητοποιεί, μας χειραγωγεί και δεν μας πηγαίνει μπροστά. Κρύβει από κάτω του πάρα πολλά συναισθήματα, ένα εκ των οποίων είναι και το μίσος. Νομίζω πως η κοινωνία μας έχει διαμορφωθεί για να μας δημιουργεί φόβο και να μας μουδιάζει, οπότε προσπαθώ να τις μαθαίνω να μην έχουν αυτό το συναίσθημα για να μπορούν να ανταπεξέλθουν. Είναι ένα έργο πολύ δύσκολο, γιατί φυσικά κι αισθάνομαι φόβο, όμως προσπαθώ να μεταδώσω στα παιδιά μου κάτι θετικό μέσα από εργαλεία και εκπαιδεύσεις που παρακολουθώ όλα αυτά τα χρόνια. Επιπλέον, προσπαθώ να μείνουν μακριά από την υπερβολική έκθεση στην τεχνολογία, ώστε να αναζητήσουν και να ανακαλύψουν τις μουσικές, τις ταινίες και τις τέχνες που θα μιλήσουν στην ψυχή τους. Αντί για την ευκολία του κινητού, έχουν ένα αναλογικό ραδιόφωνο και με τέτοιες μικρές ενέργειες προσπαθώ να ξυπνήσω τα συναισθήματά τους. Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας να νιώθουν. Ταΐζουμε το μυαλό μας με εικόνες βίας αντί να εστιάζουμε στη δύναμη της ψυχής και της αγάπης. Δεν είναι τυχαίο που το Stranger Things είναι νο.1 αυτή τη στιγμή. Ζούμε σε ένα upside down, το τέρας είναι παντού γύρω μας. Η ενσυναίσθηση τείνει να εκλείψει και πρέπει να βρούμε τη δύναμη να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα.
Τη μουσική επιμέλεια της παράστασης έχει αναλάβει ο σύζυγός σας Φώτης Μπενάρντο. Πώς θα περιγράφατε τη συνεργασία σας;
Είναι μακράν το καλύτερο δώρο που μου έχει κάνει μετά την αγάπη του και τα παιδιά μας. Δεν ήξερα ότι ο Φώτης μπορεί να συνθέσει τέτοια μουσική και είμαι συγκλονισμένη από την ευαισθησία και τη δημιουργικότητά του. Επιπλέον, έχουμε χρησιμοποιήσει δύο κομμάτια από δύο βασικούς εκπροσώπους της ελληνικής hard rock σκηνής, τον Σάκη Τόλη των Rotting Christ και τον Ευθύμη Καραδήμα των Nightfall που είναι οικογένεια, φίλοι και συνοδοιπόροι σε πάρα πολλά πράγματα. Όταν τους ζήτησα αυτά τα τραγούδια μου τα έδωσαν χωρίς δεύτερη σκέψη, και για μένα είναι πολύ σημαντικό που τρεις κορυφαίοι άντρες του ακραίου ήχου της χώρας συμμετέχουν σε ένα εγχείρημα που είναι κατά βάση γυναικείο. Όμως, θα ήθελα να αναφερθώ και στη συμμετοχή της Κάτιας Δανδουλάκη, ένα “κορίτσι” όπως λέω που τη θεωρώ δικό μου άνθρωπο. Όταν την κάλεσα για να της ζητήσω να ηχογραφήσει τη φωνή της Μέδουσας, μου είπε “ναι” πριν καν εξηγήσω τι ήταν αυτό που θέλω. Με συγκίνησε πάρα πολύ με τη σοβαρότητά της, τη μεθοδικότητά της και με την ψυχή που έδωσε στη φωνή της ηρωίδας. Ένιωσα στον λαιμό μου κάθε λέξη μέσα από το κείμενο και ήταν μια αίσθηση που δεν περιγράφεται.
Σας έχουμε γνωρίσει ως ηθοποιό, τραγουδίστρια και ραδιοφωνική παραγωγό. Από την πολύπλευρη καριέρα σας, υπάρχει κάποια ιδιότητα στην οποία έχετε αδυναμία;
Θεωρώ ότι όλες οι τέχνες συνδέονται μεταξύ τους με κάποιον τρόπο. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς μουσική, ενώ ο τρόπος που εκπαιδεύτηκα στο Θέατρο Τέχνης με έμαθε να αγαπάω τους ανθρώπους, τους ήχους και τις μυρωδιές της σκηνής. Στη Μέδουσα είμαι τρισευτυχισμένη, γιατί πάντα έψαχνα την ευκαιρία να κάνω κάτι ακριβώς όπως το έχω φανταστεί, μαζί με μια ομάδα με την οποία θα μοιράζομαι μια πολύ βαθιά ευαισθησία και έναν απόλυτα κοινό στόχο. Οπότε στην παράσταση πετύχαμε να κάνουμε θέατρο με εργαλείο την ψυχή και τα βιώματά μας, ενώ τα τραγούδια που ερμηνεύω επιλέχθηκαν γιατί θέλω να εκφράσω συγκεκριμένα πράγματα. Εύχομαι να μεταδώσουμε στο κοινό κάτι που – όπως λέει και ένα πολύ γνωστό έργο – θα το πάρεις στην τσέπη σου, θα το πας στο σπίτι σου και θα το συζητήσεις με τους δικούς σου για να βγάλετε ένα συμπέρασμα.
Ποιες εικόνες και εμπειρίες σας έχουν μείνει ανεξίτηλες από τις παραστάσεις σας στη Θεσσαλονίκη;
Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη με το αγαπημένο μου κοινό, και αυτός ήταν ο λόγος που επέλεξα να ξεκινήσω την παράσταση από εδώ. Οι θεατές είναι πολύ εκπαιδευμένοι, ξέρουν καλά τι θέλουν και τι όχι, και το γεγονός ότι υπάρχει μια σύμπνοια σε αυτό το κομμάτι της κοινωνίας είναι πραγματικά υπέροχο. Αν μια παράσταση αρέσει στον κόσμο της Θεσσαλονίκης, την κάνει επιτυχία γιατί το αξίζει. Αν όμως δεν του αρέσει κάτι, το μαθαίνει όλη η πόλη, γεγονός ιδιαίτερα ενδιαφέρον γιατί αυτός είναι και ο σκοπός της τέχνης. Αισθάνομαι πολύ αγαπητή στην πόλη – περπατάω στο δρόμο και με χαιρετούν σαν να είμαι δικός τους άνθρωπος, οπότε αμέσως νιώθω πως ανήκω εδώ. Τώρα, θέλω να προκαλέσω το κοινό με τη Μέδουσα και να δω αν έχω καταλάβει ότι με αγαπούν όσο πιστεύω.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Μέδουσα
με την Πηνελόπη Αναστασοπούλου
Πού: Θέατρο Αθήναιον, Λ. Βασιλίσσης Όλγας 35, Θεσσαλονίκη
Πρόγραμμα παραστάσεων:
Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2025, 21:00
Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025, 19:00
Σάββατο 13 Δεκεμβρίου 2025, 21:00
Κυριακή 14 Δεκεμβρίου 2025, 19:00
Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2025, 21:00
Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2025, 19:00
Κείμενο: Μιχάλης Καραγιάννης
Σκηνοθεσία: Αντώνης Καραγιάννης
Μέδουσα: Πηνελόπη Αναστασοπούλου
Η Κάτια Δανδουλάκη συμμετέχει αφιλοκερδώς, χαρίζοντας τη φωνή της στο έργο ΜΕΔΟΥΣΑ
Μουσική: Φώτης Μπενάρντο
Σκηνογραφία: Μαγδαληνή Σίγα
Κατασκευή Κοστουμιών: Ελένη Χασιώτη
Σχεδιασμός Φωτισμών: Αντώνης Καραγιάννης
Σχεδιασμός video art: Παναγιώτης Πέτρου
Χειρισμός Φωτισμών: Βαγγέλης Ματίκας
Τεχνική υποστήριξη / Ήχος: Μιχάλης Βιδάλης
Φωτογραφίες / video trailer: Μαρία Ντελάκου
Παραγωγή: Θέατρο Αθήναιον
Συνέντευξη στη Λία Κατσανά
Credits φωτογραφιών: Μαρία Ντελάκου
