Μίνως Βολανάκης, Μελίνα Μερκούρη, Δημήτρης Παπαμιχαήλ στις πρόβες της «Μήδειας»
Πρωτοποριακό, ρηξικέλευθο, με τις υφέσεις και τα κρεσέντα του, ως είθισται σε κάθε ζωντανό κύτταρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, κοντεύει τα 60 του χρόνια, παραμένοντας ένας βιότοπος με ανοιχτές κεραίες και φυσικά αμέτρητους θρύλους, στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο.
Η πρώτη επαγγελματική παράσταση του «Περιμένοντας τον Γκοντό», ανεβαίνει στο Κρατικό το 1965, σε σκηνοθεσία Μίνου Βολανάκη. Το Εθνικό, πρέπει να περάσουν άλλα 12 χρόνια για να ανεβάσει Μπέκετ. Το ίδιο ισχύει και με τον Μπρεχτ. «Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν» ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη το 1965 και στην Αθήνα το 1973. Στην πρώτη «Πράξη» αυτής της πλούσιας και πολύτιμης ιστορίας, τέσσερις άνθρωποι που διατηρούν «σχέσεις αίματος» με το ΚΘΒΕ μας γυρίζουν πίσω, στις πρώτες εποχές, στον Σωκράτη Καραντινό, στην Κυβέλη, στον Μίνω Βολανάκη.
ΓΙΑΝΝΑ ΤΣΟΚΟΥ, ΘΕΑΤΡΟΛΟΓΟΣ
Το Κρατικό έρχεται να καλύψει ένα κενό στη Θεσσαλονίκη. Η θεατρική κίνηση της Θεσσαλονίκης πριν από το Κρατικό βασιζόταν, κυρίως, στις παραστάσεις που έρχονταν από την Αθήνα, δεν υπήρχε και υποδομή, δεν υπήρχανε τα θέατρα. Το Βασιλικό Θέατρο, γίνεται ουσιαστικά για το Εθνικό Θέατρο – το οποίο ερχότανε μετά την ίδρυση του, το 1932. Κάποια στιγμή θεωρεί ότι πρέπει να καλύψει τη θεατρική Θεσσαλονίκη. Χτίζει λοιπόν το Βασιλικό Θέατρο ως θερινή σκηνή, αργότερα σκεπάζεται για να καλύψει και τον χειμώνα κι έχουμε τις παραστάσεις του Καρόλου Κουν και του Θεάτρου Τέχνης, που πραγματικά έχουν διαμορφώσει θεατρική συνείδηση και παιδεία στη Θεσσαλονίκη. Η γηγενής όμως παραγωγή, δεν είναι τέτοια που μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της Βόρειας Ελλάδας. Ο Σωκράτης Καραντινός, ένας άνθρωπος του θεάτρου, κοσμοπολίτης, μιλάει για ένα Κρατικό Θέατρο και δεν είναι τυχαίο ότι θα είναι και ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής. Στις 19 Αυγούστου του 1961 ξεκινάμε με τον «Οιδίποδα Τύραννο», στο αρχαίο Θέατρο των Φιλίππων, την Επίδαυρο της Βόρειας Ελλάδας. Ο Καραντινός πόνταρε πάνω σ’ αυτό γιατί έδινε μεγάλη βάση στο αρχαίο δράμα. Η Κυβέλη, μια από τις μεγάλες ηθοποιούς, που είχε τότε το εμπορικό θέατρο της Ελλάδας, τίμησε τον Καραντινό. Όχι απλώς ήρθε, πήγαινε μαζί του κι έπαιζε σε διάφορα καφενεία, σε χωριά, γιατί αυτοί οι άνθρωποι τότε πίστευαν ότι κάνανε ένα λειτούργημα εκείνη την εποχή.
Ο Μίνως Βολανάκης φέρνει Μπέκετ, φέρνει Μπρεχτ. Έρχεται η χούντα, φεύγει ο Καραντινός με τελευταία παράσταση το «Τέλος του παιχνιδιού», που σκηνοθετεί μια αγαπημένη ηθοποιός και συνεργάτης του Μπέκετ η Χριστίνα Τσίγκου, που δεν είναι πολύ γνωστή, είχε παίξει «Ευτυχισμένες μέρες» στην Αθήνα, ζούσε στο Παρίσι. Σκηνογραφεί ο Γιάννης Τσαρούχης. Μπαίνουμε στην Επίδαυρο εκείνη την εποχή, γιατί η Επίδαυρος είχε ένα άβατο, ήταν ο χώρος του Εθνικού Θεάτρου, με την πτώση της δικτατορίας ανοίγει αυτό, οι πρώτοι που μπαίνουν είναι το Θέατρο Τέχνης, ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου (ΘΟΚ) και το Κρατικό Θέατρο μπαίνει με την «Ηλέκτρα». Τον ομώνυμο ρόλο ενσαρκώνει η Άννα Συνοδινού. Συμβαδίζει με τον Βολανάκη μια άλλη πολύ σημαντική προσωπικότητα, ο Διονύσης Φωτόπουλος. Οι σκηνογράφοι, οι οποίοι έχουνε δουλέψει στο Κρατικό είναι ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο. Ο Διονύσης Φωτόπουλος θα γράψει ιστορία στο Κρατικό, κι αργότερα με τις δουλειές που θα κάνουν μαζί με τον Ανδρέα Βουτσινά. Θυμίζω την «Ελένη» που κάνει πάταγο.
Ο Σωκράτης Καραντινός στο γραφείο του
Υπάρχουν παραστάσεις, επί εποχής Βολανάκη που θα τις θυμόμαστε όλοι. «Ο κύριος Πούντιλα και ο άνθρωπός του ο Μάττη» του Μπρεχτ, με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Η «Επίδειξη μόδας» του Χάρολντ Πίντερ, με την Μαίρη Χρονοπούλου. Τον ξέρει ο Βολανάκης τον Πίντερ, είναι δικός του συγγραφέας, η αισθητική των παραστάσεων είναι πολύ σημαντική. «Οι αριθμημένοι» του Ελίας Κανέττι είναι μια εξίσου σημαντική παράσταση και φυσικά η «Μήδεια» με τη Μελίνα Μερκούρη. Η πολιτική κατάσταση της εποχής και οι κόντρες δεν θα επιτρέψουν στη Μελίνα να παίξει στην Επίδαυρο, είναι ένας καημός αυτός. Η παράσταση όμως, έγραψε ιστορία και η ίδια η Μελίνα απέδειξε πόσο σημαντική ηθοποιός ήταν, με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, Ιάσονα.
ΛΥΔΙΑ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Ακόμα και τώρα όταν μπαίνω στο Κρατικό, ο Μίνως Βολανάκης είναι ο πρώτος άνθρωπος που μου έρχεται στο μυαλό. Ο τρόπος που περπατούσε, ο τρόπος που μιλούσε με τους ανθρώπους… Δυστυχώς δεν κατόρθωσα ποτέ να δουλέψω μαζί του. Είχαμε μόνο κάτι εξαιρετικές συζητήσεις.
Μαίρη Χρονοπούλου και Γιάννης Βόγλης στην παράσταση «Επίδειξη μόδας»
ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΖΟΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΣΚΗΝΩΝ ΚΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ, ΦΩΤΙΣΤΗΣ
Η πρώτη μου δουλειά εδώ ήταν οδηγός σκηνής. Ξεκίνησα με την παράσταση «Κάιν» του Μπάιρον, σε σκηνοθεσία Μίνου Βολανάκη. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό που τον γνώρισα. Φοβερός δάσκαλος, φοβερός άνθρωπος, πανέξυπνος, μέτρο σύγκρισης για μένα. Θυμάμαι, όταν πρωτοσυναντηθήκαμε το 1986 μου μιλούσε και προσπαθούσα να καταλάβω το ένα από τα δέκα που έλεγε. Το 1997 που ξανασυνεργαστήκαμε καταλάβαινα τα δύο από τα δέκα κι έλεγα μέσα μου, «κάτι έχω μάθει»…
ΚΩΣΤΑΣ ΣΑΝΤΑΣ, ΗΘΟΠΟΙΟΣ
Έχω συνεργαστεί με πολλούς σκηνοθέτες, κορυφαίος ο Μίνως, ιδιοφυής, μαζί του κατάλαβα τι πάει να πει «ιδιοφυία». Εκεί που σταματούσε η σκέψη μου, προχωρούσε η δική του, δηλαδή αυτό που μου έλεγε δεν το είχα σκεφθεί. Κουβαλούσε δύο βαλίτσες, κάναμε μια περιοδεία με τον «Γκοντό», με το αυτοκίνητο, βαριές βαλίτσες, αναρωτιόμουνα τι μπορεί να έχει μέσα, παπούτσια, ρούχα, τόσο βαριά; Όπου πηγαίναμε εγώ τις κουβαλούσα, τον εξυπηρετούσα γιατί ήταν μεγάλος άνθρωπος. Κάποια μέρα μπήκα στον πειρασμό να ανοίξω μια βαλίτσα, δεν ήταν σωστό, αλλά το έκανα. Είχε βιβλία, είχε μαζί του δυο βαλίτσες με βιβλία, ούτε ρούχα, ούτε παπούτσια, μόνο βιβλία. Μεγάλο μυαλό.
(https://vimeo.com/reservoirdoc: Αφιέρωμα στο ΚΘΒΕ, εκπομπή «reservoir doc» − Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης.)
Γράφει ο Κωστής Ζαφειράκης
*Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο freepress περιοδικό του ΚΘΒΕ «Πράξη» (Καλοκαίρι-Φθινόπωρο 2018 )
Leave a Reply