Συνθέτης, μουσικός, ηθοποιός, κωμικός, παρουσιαστής, δάσκαλος. Ο Γιάννης Ζουγανέλης είναι μια κατηγορία από μόνος του.
Μεγαλωμένος σε ένα περιβάλλον σιωπής, καθώς οι γονείς του ήταν κωφάλαλοι, εκτίμησε από πολύ μικρός τη λυτρωτική δύναμη της μουσικής, εκείνη υπήρξε εξαρχής η μεγάλη του αγάπη. Φέτος επιστρέφει δημιουργικά στη Θεσσαλονίκη, καθώς έχει γράψει την πρωτότυπη μουσική για την καλοκαιρινή παραγωγή του ΚΘΒΕ, τη «Μήδεια» του Μποστ. Η σύμπραξη αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για μια πολύ χορταστική κουβέντα, που μας επέτρεψε να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα το καλειδοσκοπικό σύμπαν αυτού του -θαρρείς- αιώνια χαμογελαστού δημιουργού.
Περί μουσικής και θεάτρου
«Από πολύ μικρό παιδί ασχολήθηκα με τη μουσική και σε θεωρητικό και σε πρακτικό επίπεδο, αρχίζοντας από τη Βυζαντινή μουσική. Πολύ μικρός πήγα και στο ωδείο, με συνεπήρε αυτή η τέχνη, ο τρόπος που ανταποκρίνεται στο συναίσθημα του ανθρώπου, και προσπαθούσα να εξηγήσω στους γονείς μου, τους οποίους λάτρευα, ακριβώς τι είναι ο ήχος.
Το θέατρο, από την άλλη, είναι για μένα η μεγάλη τέχνη που θεάζεται, όπως λέει και η λέξη, δεν υπάρχει χωρίς θέα, δεν υπάρχει θεός, δεν υπάρχει τίποτα. Συνδυάζει όλες τις τέχνες, την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική, τη μουσική, τη λογοτεχνία.
Για μένα το θέατρο είναι ανάγκη, και αγαπώ πολύ τις εξαιρέσεις -σε ποσοστό του ελληνικού λαού- που το τιμούν, αλλά ευτυχώς αυτοί είναι τελικά και οι κερδισμένοι, διότι βλέπουν τη ζωή αποτυπωμένη στην τέχνη, βλέπουν τον εαυτό τους τον κρυμμένο, το θέατρο σου δίνει λύσεις, συγκινείσαι και γελάς.
Για τον Μποστ
«Ήμουν πολύ φίλος με τον Μποστ. Το 1983 ανεβάσαμε μια επιθεώρησή του, μια εξαιρετική παράσταση μέσα από την οποία έμαθα πώς μπορείς με ωραίο τρόπο να κάνεις τον άλλο, γελώντας, να ξεπεράσει τα προβλήματα της καθημερινότητάς του.
Τον αγάπησα πολύ αυτόν τον άνθρωπο. Με απενεχοποίησε, με απελευθέρωσε. Οπότε η πρόταση από το ΚΘΒΕ ήταν κάτι που με ενέπνευσε πολύ, γιατί είχα την ευκαιρία να προσεγγίσω ξανά, με άλλο μάτι το κείμενο της Μήδειας.»
Για τη συνεργασία με την υπόλοιπη ομάδα
«Είμαι χαρούμενος. Αρχικά η Εύη Σαρμή, που με τον μοναδικό της τρόπο, μου απέσπασε τον σεβασμό και αυτόν τον ανταπέδωσα, είχε σχεδόν καθορίσει τον τρόπο που ήθελε να κάνει αυτό το ανέβασμα. Διαισθάνομαι ότι θα είναι πολύ καλό, γιατί είναι πολύ υπεύθυνη και έχει μια αγωνία για τη ζωή του θεάτρου. Έπειτα, ο Αστέρης Πελτέκης, ο οποίος με άφησε ελεύθερο. Και βέβαια, ο Παντελής Καναράκης, που υποδύεται τη Μήδεια, είναι μια ιδιότυπη θεατρική προσωπικότητα, ακομπλεξάριστη, με πολλές συναναστροφές στη ζωή, που του επιτρέπουν να μπορεί να εκφράζεται, είναι ένας ευγενής άνθρωπος με πολλή αγάπη για αυτό που κάνει.»
Για το ΚΘΒΕ
«Το ΚΘΒΕ, στο οποίο έχω παίξει και σαν ηθοποιός, στους Ιππείς, το έζησα και μάλιστα τότε ανακάλυψα πόσο μεγάλο θέατρο είναι. Δεν ξέρω αν στην Ευρώπη υπάρχουν υπό την αιγίδα κρατικού φορέα τέτοια θέατρα, με τόσο πολύ βεστιάριο, είναι ένα μεγαλοπρεπές θέατρο. Και στις παραστάσεις που ανεβάζει, τις οποίες, όσο μπορώ σαν μόνιμος κάτοικος Αθήνας παρακολουθώ, έχω δει πώς δουλεύουν νέοι ηθοποιοί, μαζί με παλιότερους, είναι μια μαγική συνθήκη. Μια ανάσα ζωής.»
Για τη σημασία του χιούμορ στη ζωή μας
«Η κωμικότητα είναι ό,τι πιο σοβαρό υπάρχει στη ζωή και μια παρεξηγημένη έννοια. Ο ρόλος της είναι καταλυτικός – μέσω αυτής λυτρώνομαι και εγώ, ψυχολογικά και πνευματικά. Και στη «Μήδεια», πήρε ο μεγάλος δάσκαλος Μπoστ την αρχαιοελληνική λογική του έργου και με την ιδιότυπη φωνή του και τη γραφή του, την έφερε στο σήμερα και παρέδωσε μια παράσταση που σε κάνει να γελάς, να σκέφτεσαι και να συγκινείσαι ταυτόχρονα. Το γέλιο βοηθάει πολύ να φύγουν όλα τα δηλητήρια και η τοξικότητα.
Βέβαια, θέλει έναν αγώνα να διατηρείς το χιούμορ σου, στη σημερινή εποχή, αλλά αυτός ο αγώνας είναι του ευ αγωνίζεστε. Δηλαδή είναι της χαράς αγώνας.»
Η Ελλάδα δεν είναι μικρή, είναι τεράστια χώρα.
«Έχει φοβερό ειδικό βάρος. Απλά μας ρίξανε και εμείς αισθανόμαστε ηττημένοι. Σαν να έχουμε φάει μια μαχαιριά στο σώμα, που ακόμη και αν η πληγή επουλωθεί, το βίωμα είναι πάντα εκεί και μας αποδυναμώνει. Δεχόμαστε τα πάντα άκριτα, «κάνε αυτό, βάλε αυτό, είσαι μικρός, είσαι ηλίθιος», έχουμε μια τάση να λειτουργούμε αυτό-απαξιωτικά.
Αυτό καλλιεργήθηκε από τους ανώτερους, όσους ήθελαν να ισχυροποιήσουν τη θέση τους, γιατί αν δεν πεις την ιστορία όπως σε συμφέρει, θα αισθάνονται όλοι ισχυροί. Δεν θέλουν οι κυβερνήσεις και οι κυβερνώντες προσωπικότητες με πολιτισμό, με ένταση ψυχής, με καλλιέργεια.»
Περί τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνολογία είναι αναγκαία, το θέμα είναι ξέρεις να την χρησιμοποιείς (σ.σ. κάνοντας χρήση ενός προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης μπορεί ο ίδιος να διδάσκει στο πολυεθνικό τμήμα του Πανεπιστημίου του Μονάχου, από όπου και ο ίδιος αποφοίτησε, στα ελληνικά). Είναι απαραίτητη η τεχνολογία αλλά θέλει σωστή κρίση. Αν απειλείται η ανθρώπινη διάνοια από το AI; Όχι. Γιατί είναι δημιούργημα ανθρώπου και ο άνθρωπος είναι ένας Θεός. Τον άνθρωπο δεν το φοβάμαι. Απλώς φοβάμαι τον αδαή, τον αφελή.
Για τη Θεσσαλονίκη
Όταν πρωτοήρθα στην πόλη- ήταν μια εποχή που έκανα μπάνιο καλοκαίρι μπροστά στο Μακεδονία Παλλάς. Με συνεπήρε η ατμόσφαιρά της, η κουλτούρα της, ήταν μια άλλη πόλη, άλλοι άνθρωποι. Ανοιχτοί, ωραίοι, με ντοπιολαλιά. Ένας από τους λόγους που χαίρομαι την Ελλάδα είναι γιατί κάθε 20 χιλιόμετρα αλλάζει. Αλλάζει χρώματα, γαστρονομία, όψεις. Αυτό που με στεναχωρεί είναι ότι αρχίζουμε και μοιάζουμε οι Θεσσαλονικείς με τους Αθηναίους, λόγω της γενικευμένης ισοπέδωσης της διαφορετικότητας. Αλλά και λόγω του ελλείμματος πρωτοβουλιών από την κοινωνία της Θεσσαλονίκης, η οποία είχε διαχρονικά σπουδαίο ανθρώπινο κεφάλαιο. Σκεφτείτε τον Χριστιανόπουλο, τον μεγάλο Πεντζίκη και πόσους ακόμη.
Για τη δύναμη της συνεργασίας
Δεν υπάρχουμε μόνοι μας. Όποιος νομίζει ότι μπορεί να υπάρξει μόνος του, δεν είναι ισορροπημένος άνθρωπος. Το είμαι καλά, δεν αρκεί. Το θέμα είναι να είναι και οι άλλοι καλά, γιατί διαφορετικά εγώ πώς θα δηλώσω την παρουσία της δικιάς μου καλοσύνης;
Για τα ταξίδια
Μ’ αρέσουν πολύ τα ταξίδια και χωρίς να θέλω να ακουστώ ελληνοκεντρικός, έχω έναν προορισμό που με εξιτάρει πιο πολύ από όλους. Την Ελλάδα. Το ταξίδι όμως πρώτα απ’ όλα είναι ωραίο γιατί επιστρέφεις.
Όπως και η τέχνη στο θέατρο, είναι ωραίο να βγεις από το σπίτι σου για να επιστρέψεις καλύτερος.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: Μαρία Παντελίδου
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ – ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2025)
