“Η Δρακόλιμνη” του Γιώργου Χατζόπουλου είναι ένα από τα συγγραφικά έργα που θα παρουσιαστούν στα Αναλόγια Σύγχρονων Ελληνικών Θεατρικών Έργων “Φωνές της πόλης”, που διοργανώνει το Κρατικό Θεάτρο Βορείου Ελλάδος. Ανεβαίνει την Πέμπτη 5 Ιουλίου, στις 21.30, σε επιμέλεια Μελίνας Αποστολίδου, στο Φουαγιέ της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.
Mία παρέα έξι νέων μετά από μια ολοήμερη πεζοπορία κατασκηνώνουν δίπλα σε μία Δρακόλιμνη στα δύο χιλιάδες μέτρα. Εκεί, ύστερα από αλλεπάλληλες σκηνές, όπου καθεμιά αποτελεί ένα αξιακό και υπαρξιακό, λεκτικό επεισόδιο, το βράδυ δέχονται την επίσκεψη ενός «παράξενου» άνδρα και των δύο σιωπηλών συνοδών του. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και απρόβλεπτες… Στη δεύτερη πράξη του έργου βρισκόμαστε στο ίδιο τοπίο αλλά χρονικά μεταφερόμαστε στο παρελθόν. Το «παράξενο» άτομο που απρόσμενα εμφανίστηκε στην πρώτη πράξη πρωταγωνιστεί κι εδώ, μόνο που αυτήν την φορά από θύτης γίνεται το θύμα της παράλογης βίας που βασάνισε μία ολόκληρη γενιά και σημάδεψε τις επόμενες, αυτής του Ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου.
Η «Δρακόλιμνη» δεν εστιάζει στην επακόλουθη ή σύγχρονη διαχείρισή του Εμφυλίου, όπου υπό το πρίσμα πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων στρεβλώθηκαν ή αποκρύφτηκαν γεγονότα, όσο στο να αναδείξει τα αίτια της αγριότητας και της απανθρωπιάς που χαρακτήρισε και τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές και να τα συσχετίσει με την αποτυχία της μετεμφυλιακής κουλτούρας, όπως αυτή κυριάρχησε στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, να νοηματοδοτήσει τις ζωές των επόμενων γενεών και να δώσει λύσεις στα διαχρονικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας.
18 ερωτήσεις για τον εμφύλιο
1. Τι είναι η Δρακόλιμνη;
Οι δρακόλιμνες είναι μικρές αλπικές λίμνες που σχηματίζονται σε βουνά της Ηπείρου κυρίως. Γνωστότερες είναι η Δρακόλιμνη της Τύμφης, του Σμόλικα, του Γράμμου, της Φλέγκας στο Μαυροβούνι και η Βερλίγκα στον Λάκμο, κοντά στις πηγές του Αχελώου. Το όνομά τους το έχουν πάρει από κάτι μικρά μαύρα ερπετά, τους αλπικούς τρίτωνες, που τους αποκαλούν και δ ρ α κ ά κ ι α, και τα οποία βρίσκουν καταφύγιο στα νερά τους.
2. Ποια είναι με λίγα λόγια η υπόθεση της «Δρακόλιμνης»;
Mια παρέα έξι νέων μετά από μια ολοήμερη πεζοπορία κατασκηνώνουν δίπλα σε μία Δρακόλιμνη στα δύο χιλιάδες μέτρα. Εκεί, ύστερα από αλλεπάλληλες σκηνές, όπου καθεμιά αποτελεί ένα αξιακό και υπαρξιακό, λεκτικό επεισόδιο, το βράδυ δέχονται την επίσκεψη ενός «παράξενου» άνδρα και των δύο σιωπηλών συνοδών του. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και απρόβλεπτες… Στη δεύτερη πράξη του έργου βρισκόμαστε στο ίδιο τοπίο αλλά χρονικά μεταφερόμαστε στο παρελθόν. Το «παράξενο» άτομο που απρόσμενα εμφανίστηκε στην πρώτη πράξη πρωταγωνιστεί κι εδώ, μόνο που αυτήν την φορά από θύτης γίνεται το θύμα της παράλογης βίας που βασάνισε μία ολόκληρη γενιά και σημάδεψε τις επόμενες, αυτής του ελληνικού εμφύλιου πολέμου.
3. Tο θέμα της Δρακόλιμνης είναι ο εμφύλιος πόλεμος;
Η Δρακόλιμνη είναι μια ιστορία για την β ί α , για την ακρίβεια θα έλεγα πως είναι μία ιστορία για την ε μ φ ύ λ ι α β ί α. Λέγοντας εμφύλια βία εννοώ τη βία που ασκήθηκε μεταξύ συμπολιτών, γειτόνων ή και συγγενών, και της οποίας τα θύματα ήτανε ά μ α χ ο ι, κυρίως χωρικοί, μικροεπαγγελματίες, εργάτες οι οποίοι άλλοτε είχαν κάποια σχέση με τις αντιμαχόμενες παρατάξεις και άλλοτε όχι, αλλά δεν ήταν στρατιώτες. Σίγουρα στον εμφύλιο υπήρξαν δύο αντιμαχόμενα, εμπόλεμα στρατόπεδα, υπήρξαν πολεμικές συγκρούσεις με θύματα κι από τις δύο πλευρές, σίγουρα επίσης υπήρξαν πολύπλοκα οικονομικά και πολιτικά δεδομένα, εθνικά και διεθνή, που οδήγησαν σε αυτές τις συγκρούσεις, ωστόσο εμένα με ενδιέφερε η εμφύλια βία από μία ματιά, θα έλεγα, κ ο ι ν ω ν ι ο λ ο γ ι κ ή και α ν θ ρ ω π ο λ ο γ ι κ ή.
4. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία έξαρση της συζήτησης για τον εμφύλιο. Πώς εξηγείται αυτό αν σκεφτεί κανείς πως μέχρι πρόσφατα ήταν ένα θέμα ταμπού;
Πράγματι ο εμφύλιος ήταν ένα θέμα ταμπού για την ελληνική κοινωνία. Τις πρώτες τρεις δεκαετίες μετά τον εμφύλιο κυριάρχησε η αφήγηση της δεξιάς. Μετά την μεταπολίτευση εμφανίστηκε μία άλλη αφήγηση για τον εμφύλιο, της αριστεράς. Από τους «εαμοβούλγαρους», τους «εαμολήσταρχους», τους «κατσαπλιάδες» και τους «μισθοφόρους της σλαβοκομμουνιστικής συνωμοσίας» της μετεμφυλιακής εποχής περάσαμε στους οι «γερμανοτσολιάδες», “τους φασίστες» της μεταπολιτευτικής εποχής. Και οι δύο αφηγήσεις συγκροτήθηκαν υπό το πρίσμα πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων γι’ αυτό και οι δυο στρέβλωσαν και απέκρυψαν γεγονότα. Ωστόσο τα τελευταία είκοσι χρόνια, δηλαδή περίπου μισό αιώνα μετά, άρχισαν να εμφανίζονται μελέτες που βασίζονται σε συνεντεύξεις και σε αυτοβιογραφίες θυμάτων απαλλαγμένες από την μεροληψία και έντονο κομματικό χαρακτήρα. Πρόκειται για μ ι κ ρ ο ϊ σ τα ο ρ ί ε ς απλών ανθρώπων που για δεκαετίες σιωπούσαν είτε γιατί φοβόντουσαν είτε γιατί έπρεπε να επέλθει μία περίοδος σιωπής και αναστοχασμού ώστε η τραυματική εμπειρία που είχαν ζήσει να επουλωθεί για να μπορέσουν να μιλήσουν. Έκτοτε έχουμε μία έ κ ρ η ξ η μ ν ή μ η ς, θα έλεγε κανείς, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα η οποία ξαναφέρνει στο προσκήνιο τη δημόσια συζήτηση για τον εμφύλιο, για τα πραγματικά αίτια της αγριότητας και της βαρβαρότητας που δίχασαν και τραυμάτισαν την ελληνική κοινωνία.
5. Η Δρακόλιμνη βασίζεται σε τέτοιες μικροαφηγήσεις;
Ναι, βασίζεται σε μικροαφηγήσεις που είτε είχα την τύχη ν’ ακούσω από πρώτο χέρι είτε να διαβάσω στη βιβλιογραφία. Τις πρωτοάκουσα ως έφηβος τη δεκαετία του 80 και προερχόντουσαν από συγγενείς και φίλους των γονιών μου ή των παππούδων μου. Οι περισσότερες από αυτές ήταν συναισθηματικά φορτισμένες και εμφανώς μονόπλευρες. Παράλληλα αυτές οι αφηγήσεις τροφοδοτούσαν την ακραία πόλωση και το διχασμό που χαρακτήριζε την πολιτική ζωή εκείνη την εποχή. Τα χρόνια πέρασαν και οι αφηγήσεις μετά το 2.000, ακόμα κι από τους ίδιους ανθρώπους γίνανε πιο νηφάλιες και σοφές θα έλεγα, ίσως γιατί το τα ρ α ύ μ α που είχε αφήσει μέσα τους ο εμφύλιος να είχε σε ένα βαθμό επουλωθεί με το πέρασμα του χρόνου.
6. Τι εννοούμε λέγοντας το «τραύμα του εμφύλιου»;
Το τραύμα του εμφυλίου είναι και προσωπικό και συλλογικό. Προσωπικό τραύμα είναι να έχεις χάσει τους γονείς σου, τα αδέρφια σου, να σου έχουν κάψει το σπίτι, τα χωράφια, να έχεις δει φίλους και συγγενείς σου να εξορίζονται, να χάνεις τα παιδιά σου που τα εμπιστεύτηκες σε ξένα χέρια, να έχεις ζήσει επί χρόνια φοβισμένος και τρομοκρατημένος, σε συνθήκες ακραίας ανασφάλειας, όπου δεν ξέρεις ποιον να εμπιστευτείς… Από την άλλη το τραύμα ταυτόχρονα είναι και συλλογικό. Από τους 7.000.000 κατοίκους που είχε η Ελλάδα εκείνη την εποχή, 1.000.000 αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από τα σπίτια τους και να προσφυγοποιηθούν δια της βίας, οι περισσότεροι από αυτούς όταν επέστρεψαν τα βρήκαν κατεστραμμένα, 14.000 στρατιώτες του κυβερνητικού στρατού και 25.000 του Δημοκρατικού Στρατού χάθηκαν στα βουνά της Πίνδου και της Μακεδονίας, τη στιγμή που στους Βαλκανικούς πολέμους είχαμε συνολικά 8.000 νεκρούς, στην Μικρασιατική εκστρατεία 37.000, και στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο 15.000, χιλιάδες άμαχοι πολίτες θανατώθηκαν από τη μία ή την άλλη πλευρά, άλλες τόσες χιλιάδες διαπομπεύθηκαν δημόσια, ενώ από τους 16.000 δωσίλογους που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς μόλις 3.000 φυλακίστηκαν, χιλιάδες εξορίστηκαν από τα πάτρια εδάφη τους, 28.000 παιδιά μεταφέρθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη και τα περισσότερα από αυτά δεν επέστρεψαν ποτέ, 65.000 παιδιά στις βρέθηκαν για χρόνια στις «παιδοπόλεις» της Φρειδερίκης…
7. Με ποιο τρόπο βιώνουμε εμείς σήμερα αυτό το τραύμα;
Η γενιά που βίωσε από πρώτο χέρι τα παραπάνω γεγονότα είναι η γενιά των παππούδων και των γιαγιάδων μας. Οι άνθρωποι αυτοί είδαν τα αδέρφια τους να δολοφονούνται, τους φίλους να εξορίζονται, τα σπίτια τους και τα παιδιά τους να χάνονται και όταν όλα τελείωσαν, φαντάζομαι, πως είχαν την ανάγκη να κοιτάξουν ο ένας τον άλλον με ειλικρίνεια, με θάρρος, να συγχωρήσουν και να συγχωρεθούν. Ωστόσο δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Οι νικητές του εμφυλίου κατασκεύασαν το δικό τους ιδεολόγημα για τον εμφύλιο μιλώντας για συμμοριτοπόλεμο, για σλαβοπροδότες, για τον κίνδυνο του κομμουνισμού που ελοχεύει, συνέχισαν τις διώξεις των ηττημένων και για άλλες τρεις δεκαετίες περίπου βύθισαν τη χώρα σε ένα κλίμα μίσους, καχυποψίας, εσωστρέφειας και πολιτικής ανωριμότητας. Κι όλα αυτά μέχρι την μεταπολίτευση, όπου οι ηττημένοι επιστρέφουν και κατασκευάζουν το δικό τους ιδεολόγημα μιλώντας για δοσίλογους, για γερμανοτσολιάδες και προδότες του έθνους δημιοργώντας ένα κλίμα ρεβανσισμού και διχάζοντας για άλλη μία φορά την κοινωνία σε Νεοδημοκράτες και Πασοκτσήδες, το οποίο δεν επηρέαζε μόνο στην πολιτική ζωή, αλλά και την καθημερινότητα.
8. Σε ποια περίοδο του Εμφυλίου διαδραματίζεται η δεύτερη πράξη της Δρακόλιμνης;
Η δεύτερη πράξη της Δρακόλιμνης διαδραματίζεται στην τρίτη περίοδο του εμφυλίου, τη λεγόμενη περίοδο της Λευκής Τρομοκρατίας, όπου τα τάγματα ασφαλείας και άλλες δεξιές οργανώσεις ασκούν απροκάλυπτη βία στους κομμουνιστές. Ωστόσο στο έργο αν και ακούμε πλήθος αφηγήσεων που καταγγέλλουν αυτή η μορφή βίας, η βία που θα παρακολουθήσουμε να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας είναι η βία που ασκείται από την πλευρά των ανταρτών και του Δημοκρατικού στρατού σε δύο άμαχους και σ’ έναν σύντροφό τους, όταν αυτός τιμωρείται για ανυπακοή.
9. Ποιες είναι οι άλλες δύο περίοδοι του Εμφυλίου;
Οι άλλες δύο περίοδοι είναι α) ο κατοχικός εμφύλιος πόλεμος, την περίοδος 1943-1944, η οποία αποκαλείται και μαύρη βία, β) η περίοδος 1944-1946, είναι η περίοδος που η βία ασκείτε κυρίως από την πλευρά του ΕΑΜ, και η τρίτη περίοδος που ήδη αναφέραμε γ) 1946-1949, η λεγόμενη λευκή τρομοκρατία που ασκείται από τη Δεξιά. Εκείνο που δεν γνωρίζει ίσως ο περισσότερος κόσμος είναι ότι το 90% των θυμάτων της εμφύλιας διαμάχης σκοτώθηκαν την περίοδο 1943-1944.
10. Σε ποια γεωγραφική περιοχή της Ελλάδας διαδραματίζεται η δεύτερη πράξη της Δρακόλιμνης;
Η ιστορία της Δρακόλιμνης διαδραματίζεται σε μία από τις πολλές Δρακόλιμνες που βρίσκονται στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας. Δεν έχει σημασία σε ποιο βουνό, γι’ αυτό και δεν αναφέρεται καθόλου το όνομά του, έχει σημασία όμως να συμβαίνει σε κάποιο βουνό της Βόρειας Ελλάδας, διότι μόνο εδώ οι εθνοτικές διαφορές μεταξύ γηγενών και προσφύγων, που αναδεικνύονται πολύ έντονα στο κείμενο, αποτέλεσαν σημαντικό κίνητρο για την εμπλοκή τους στον Εμφύλιο.
11. Ποια η θέση των Σλαβομακεδόνων στον εμφύλιο;
Είναι γεγονός πως αρκετοί σλαβόφωνοι συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του Άξονα, και πιο συγκεκριμένα με τις Βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής. Σε αρκετά χωριά της κεντρικής και δυτικής Μακεδονίας οι σλαβόφωνοι κάτοικοι υποδέχτηκαν το Βουλγαρικό στρατό ανεμίζοντας βουλγαρικές σημαίες. Στη συνέχεια όμως κατά τη διάρκεια της Κατοχής χιλιάδες Σλαβόφωνοι εντάχθηκαν στο Δημοκρατικό Στρατό όχι γιατί είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον κομμουνισμό, αλλά και γιατί με αυτό τον τρόπο εναντιώνονταν στο επίσημο κράτος που είχε ασκήσει μεγάλη πίεση εις βάρος και γιατί το ΚΚΕ μιλούσε για ανεξάρτητη Μακεδονία.
12. Ποιος είναι ο Γκότσε που αναφέρεται στο έργο;
Ο Γκότσε ήταν ο Ηλίας Δημάκης, επικεφαλής ενός τάγματος 500 περίπου ανδρών που ανήκαν στο 28ο Σύνταγμα, τμήμα της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, ο οποίος συγκρούστηκε με τους ανωτέρους του στο ΚΚΕ και κατευθύνθηκε στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία στα μέσα Οκτωβρίου 1944. Την ίδια πορεία ακολούθησε δύο μέρες αργότερα και ο Πάβλε Ρακόφσκι διαφεύγοντας μαζί με το δικό του τάγμα. Οι Γκότσε και Ρακόφσκι υιοθέτησαν το παράδειγμα του Ναούμ Πέγιωφ, ενός εκ των επιφανών στελεχών του ΣΝΟΦ, ο οποίος στα μέσα του 1944 επικεφαλής μικρής ομάδας (80 περίπου ατόμων) Σλαβομακεδόνων Σνοφιτών που επεδίωκαν την απόσχιση της ελληνικής Μακεδονίας, ήρθε σε ρήξη με την ηγεσία της οργάνωσης και αναγκάστηκε έτσι για να μη συλληφθεί από τους άνδρες του ΕΛΑΣ να καταφύγει στη Γιουγκοσλαβία.
13. Ποιας παράταξης η βία εμφανίζεται στο έργο;
Και των δύο. Στο έργο με τον άλφα ή με τον βήτα τρόπο παρουσιάζεται και η βία των Ταγμάτων Ασφαλείας, και η βία του ΕΑΜ κατά τη διάρκεια της Κατοχής, και η βία της μεταπολεμικής Δεξιάς, γνωστή ως «Λευκή» τρομοκρατία. Ωστόσο εκείνη τη μορφή βίας που με ενδιαφέρει και με αυτή ασχολούμαι και στο έργο είναι η κ ό κ κ ι ν η βία. Για μένα δεν είχε κανένα ενδιαφέρον να ασχοληθώ με τη βία που άσκησαν τυχοδιώκτες, καιροσκόποι, γερμανόφιλοι αντικουμμονιστές ή άνεργοι που γοητεύτηκαν από τον πόλεμο, την περιπέτεια και τα κέρδη που θα τους απέφερε ένας νικηφόρος πόλεμος. Η βία που ασκήθηκε στο όραμα ενός άλλου ανθρώπου και ενός άλλου κόσμου πρέπει να καταγραφεί και τα αίτια της να εξεταστούν. Διότι η ουτοπία του σοσσιαλισμού για μία δίκαιη, ελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία είτε το θέλουμε είτε όχι θα ξανάρθει. Αργά ή γρήγορα θα ξαναέρθει. Μόνο που αυτή τη φορά οι νέοι θα πρέπει να κρατούν ανθρωπιά και όχι αυτόματα όπλα.
14. Σε ποιο βαθμό την κόκκινη βία της αριστεράς την τροφοδοτούσε η σταλινική γραμμή που επέβαλε ο Ζαχαριάδης στο ΚΚΕ;
Η ιδεολογία του Στάλιν είναι ένα αυστηρό αξιακό σύστημα που που άφησε χιλιάδες νεκρούς πίσω του. Ακόμα και για μια μικρή υποψία προδοσίας στο κόμμα μπορούσε κανείς να καταδικαστεί σε θάνατο. Είναι επίσης γεγονός πως ο Ζαχαριάδης ήταν βαθιά Σταλινικός, ωστόσο η μορφή της βίας που εμένα με ενδιαφέρει και μ’ αυτήν ασχολούμαι στη Δρακόλιμνη δεν νομίζω πως έχει να κάνει με τον Σταλινισμό. Ίσως να υποβοηθείται αλλά δεν είναι η κύρια πηγή της. Η κόκκινη βία νομίζω πως γεννήθηκε από την υ π ο τ ι μ ή σ η και α δ ι κ ί α που δέχτηκαν κάποιοι οι άνθρωποι. Ο θ υ μ ό ς και το μ ί σ ο ς που για χρόνια είχε συσσωρευτεί μέσα τους με τη βοήθεια της πείνας και της ανέχειας (ας μην ξεχνάμε πως 100.000 άνθρωποι πέθαναν από την πείνα στην Κατοχή), αλλά και τη κουλτούρας της βίας που είχε διαδοθεί σε μεγάλα κομμάτια του ελληνικού πληθυσμού λόγω της Κατοχής και Αντίστασης, βρήκε διέξοδο στη βία ενάντια σε άμαχους.
15. Στη Δρακόλιμνη τα θύματα αυτής της κόκκινης βίας είναι άμαχοι πολίτες ή στρατιώτες;
Ανήκουν και στις δύο κατηγορίες. Ο Γιατρός ένας «κατά φαινόμενα» άμαχος πολίτης βασανίζεται από τον Σίμο, ένας αντάρτης του ΔΣΕ, κατηγορώντας τον ότι είναι δοσίλογος και ζητώντας του να υπογράψει και στην συνέχεια δολοφονείται μαζί με τη γυναίκα του από τον Βασίλη, έναν άλλον αντάρτη της ίδιας ομάδας, για προσωπικούς περισσότερο λόγους παρά για ιδεολογικούς. Στη συνέχεια του έργου βλέπουμε να εκτελείται και ο Βασίλης με από εντολή του Καπετάνιου της ομάδας για ανυπακοή… Οι τρεις αυτοί φόνοι αντικατοπτρίζουν και την συζήτηση σχετικά με τη κόκκινη βία. Αν δηλαδή ήταν μόνο προϊόν ανεξέλεγκτων φανατικών ή προβληματικών προσώπων, από αυτούς που πάντοτε εμφανίζονται σε ανώμαλες καταστάσεις ή αν εκπορεύονταν από τον κεντρικό μηχανισμό του ΚΚΕ και οι χωρικοί ήταν απλώς άβουλα ή αδύναμα να αντιδράσουν εκτελεστικά όργανα. Προσωπική μου άποψη που φαίνεται μέσα στο έργο είναι πως ήταν ένας συνδυασμός των δύο.
16. Τι ρόλο μπορεί να έπαιξαν στην έκρηξη αυτού του μίσους και της βίας οι διώξεις των κομμουνιστών από το καθεστώς Μεταξά;
Η αλήθεια είναι πως από το 1936 και μετά εκατοντάδες κομμουνιστές συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν (2.000) ή εξορίστηκαν σε απομονωμένα νησιά, ενώ χιλιάδες άλλοι εξαναγκάστηκαν να υπογράψουν δηλώσεις μετάνοιας προκειμένου να αποφύγουν τη φυλάκιση. Το παράδοξο είναι πως την εποχή εκείνη το ΚΚΕ αριθμεί 14.000 μέλη και οι δηλωσίες ανέρχονται στους 57.000. Ωστόσο αυτό το ερώτημα, όπως και πολλά άλλα, δεν έχουν ακόμα διερευνηθεί σε βάθος από τους ιστορικούς.
17. Ποια άλλα ερωτήματα έχουν μείνει αναπάντητα;
Πώς και πότε ασκήθηκε η εμφύλια βία; Σε ποιο βαθμό; Από ποιους εναντίον ποιων; Την περίοδο της Κατοχής κα γιατί τα Τάγματα Ασφαλείας επανδρώθηκαν τόσο μαζικά; Ποιοι καταδίδουν και ποιους στις δυνάμεις κατοχής; Ποια ήταν τα κίνητρά τους; Τα κίνητρά τους ήταν απλά αντικομουνιστικά; Η κόκκινη βία πριν γίνει συγκεντρωτική, απρόσωπη γραφειοκρατική, ψυχρή και εκπορευόμενη από τα κορυφαία όργανα του ΚΚΕ από πού πηγάζει; Γιατί η λευκή βία των παρακρατικών ομάδων έχει έ ν τ ο ν ο τ ο π ι κ ό και διαπροσωπικό χαρακτήρα; Σε ποιο βαθμό είτε πρόκειται για λευκή είτε για κόκκινη βία το κυρίαρχο κίνητρό των δραστών είναι η εκδίκηση; Ποια είναι η σχέση του εμφύλιου πολέμου με τα «απόνερα» της Μικρασιατικής Καταστροφής»; Μήπως το τέλος της Μεγάλης Ιδέας αποκάλυψε τη ζοφερή πραγματικότητα μιας διχασμένης κοινωνίας; Μήπως αυτές οι ανισότητες και οι αδικίες προέκυψαν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 ακόμα; Γιατί όλες οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα στερούνται νομιμοποίησης στα μάτια των αντιπάλων τους; Τι σχέση έχουν όλα αυτά με την έλλειψη πολιτικών οργανώσεων και θεσμών στην ηπειρωτική Ελλάδα και με τη φτώχεια που την ταλάνιζε τους τέσσερις αιώνες του οθωμανικού ζυγού;
18. Θα μπορούσε η αδελφοκτονία να αποφευχθεί;
Νομίζω πως ναι και η ιστορία μας προσφέρει ένα τέτοιο παράδειγμα. Της Γαλλίας. Εκεί ο εμφύλιος πόλεμος αποφεύχθηκε αν και η γαλλική κοινωνία ήταν εξίσου διχασμένη και το γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα που ήταν πανίσχυρο είχε και εκεί την εντολή να επιχειρήσει κατάληψη της εξουσίας. Μόνο που εκεί ο Ντε Γκωλ πρόσφερε στους αγωνιστές της αντίστασης μία θέση στον γαλλικό στρατό, δίχως ν’ αποκλείσει κανέναν, προχώρησε γρήγορα στη σύλληψη 160.000 δοσίλογων, φυλάκισε 24.000 από αυτούς και εκτέλεσε 1.600 και διέθετε το πολιτικό ανάστημα να σταθεί σαν ίσος προς ίσο απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις. Σε αντίθεση με τη Γαλλία εδώ ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν διέθετε το κατάλληλο πολιτικά ανάστημα και χειραγωγήθηκε απόλυτα από τους Βρετανούς και τον Βασιλιά. Επέτρεψε στους βασιλικούς αξιωματικούς να αποκλείσουν όλους τους αριστερούς αντιστασιακούς, δεν κατάφερε να συλλάβει τους δωσίλογους και να τους οδηγήσει στη δικαιοσύνη και επιπλέον τους επέτρεψε να ενταχθούν στα Τάγματα Ασφαλείας και να πρωτοστατήσουν στο κύμα της λεγόμενης λευκής βίας. Μία ακόμη παράμετρος που έπαιξε σημαντικό ρόλο ήταν η γειτνίαση μας με 3 χώρες του σοβιετικού μπλοκ. Αν δεν υπήρχε η στήριξη των κομμουνιστικών χωρών προς το ΚΚΕ, η Ιστορία θα είχε εξελιχθεί διαφορετικά και ο Εμφύλιος μπορεί να μην είχε γίνει ποτέ».
ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γεννήθηκε το 1964 στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Παιδαγωγικά στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Συγκριτική Λογοτεχνία σε μεταπτυχιακό επίπεδο στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ Εργάζεται ως δάσκαλος στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Έγραψε τα θεατρικά «Μοργκεντάου» (2003), ανέβηκε στην Πειραματική Σκηνή της Τέχνης στο Θέατρο Αμαλία το 2007 σε σκηνοθεσία Χριστίνας Χατζηβασιλείου, «Πλατεία Εμπορίου ή πόσο καλό είναι το φως» (2004), τη νουβέλα «Βγερού Γλυκά Φανού» (Αιώρα, 2014), ανέβηκε στο Θέατρο Αυλαία σε σκηνοθεσία Κορίνας Βασιλειάδου, και το μυθιστόρημα για παιδιά «Νι Πι ο τελευταίος Πειρατής του Αιγαίου και το νερό της ζωής» (Πατάκης2018).
Leave a Reply