Συνήθως, όταν γίνεται λόγος για τον πόνο του αποχωρισμού, ο νους μας πηγαίνει στην ερωτική απογοήτευση
ή το διαζύγιο.
Υπάρχει, όμως, και ένα άλλο είδος απογοήτευσης, εξίσου βαθύ, που συχνά βιώνεται σιωπηλά: η απώλεια μιας γυναικείας φιλίας. Οι φιλίες μάς κάνουν να νιώθουμε πιο δυνατές και αισιόδοξες. Δεν είναι απλώς κοινωνικές σχέσεις. Αποτελούν βασικό πυλώνα που μας κρατά όρθιες στην καθημερινότητα, χαρίζοντάς μας συναισθηματική ισορροπία και ψυχική υγεία. Επιπλέον, το γεγονός ότι πλέον στα σύγχρονα μέσα ανοίγεται συζήτηση για τη σπουδαιότητα της φιλίας όσον αφορά την ποιότητα ζωής, κάνει το ψυχολογικό αποτύπωμα της απώλειας να μοιάζει πιο βαθύ, πιο περίπλοκο και, δυστυχώς, κοινωνικά υποτιμημένο.
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της απώλειας, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε τη δομή της γυναικείας φιλίας. Οι έρευνες στον τομέα της ψυχολογίας δείχνουν ότι οι γυναίκες σχετίζονται κυρίως μέσω της «συναισθηματικής συνάντησης» (face-to-face), σε αντίθεση με τους άνδρες, που συχνά συνδέονται μέσα από κοινές δραστηριότητες (side-by-side). Η γυναικεία φιλία βασίζεται στην έκθεση του εαυτού, στο μοίρασμα προσωπικών καταστάσεων και σκέψεων, καθώς και στη βαθιά ενσυναίσθηση.
Μια στενή φίλη λειτουργεί σαν συναισθηματικός καθρέφτης. Είναι εκείνη που επικυρώνει τα συναισθήματα, συντροφεύει στις κρίσεις της ζωής -από την εφηβεία και τις ερωτικές απογοητεύσεις μέχρι τη μητρότητα ή την εμμηνόπαυση- και προσφέρει έναν ασφαλή χώρο χωρίς κριτική. Είναι συνοδοιπόρος, κάτι σαν μητέρα ή αδερφή, και όταν αυτός ο καθρέφτης σπάει, η γυναίκα δεν χάνει απλώς μια παρέα, αλλά ένα κομμάτι του τρόπου με τον οποίο κατανοούσε τον εαυτό της. Η απώλεια μιας φιλίας μπορεί να συμβεί με δύο τρόπους: με τη σταδιακή «διολίσθηση» (fading out) ή με μια δραματική ρήξη.
Η σταδιακή απομάκρυνση συμβαίνει συχνά λόγω αλλαγών στις συνθήκες ζωής. Όταν η μία φίλη παντρεύεται ή κάνει παιδιά και η άλλη ακολουθεί διαφορετική πορεία, ή όταν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις απορροφούν όλο τον χρόνο, οι προτεραιότητες αλλάζουν. Ψυχολογικά, αυτή η μορφή απώλειας φέρνει ένα αίσθημα μελαγχολίας και ματαιότητας.
Η δραματική ρήξη, αντίθετα, που προέρχεται από προδοσία, ζήλια, παραβίαση ορίων ή έλλειψη υποστήριξης σε μια δύσκολη στιγμή, προκαλεί οξύ ψυχικό τραύμα. Η αίσθηση ότι ο άνθρωπος που ήξερε τα πάντα για σένα χρησιμοποίησε την ευαλωτότητά σου εναντίον σου κλονίζει συθέμελα την εμπιστοσύνη της γυναίκας στους ανθρώπους γενικότερα.
Ο όρος «disenfranchised grief» (ακυρωμένο ή μη αναγνωρισμένο πένθος) περιγράφει απόλυτα την απώλεια μιας φιλίας. Όταν χωρίζει ένα ζευγάρι, η κοινωνία αναγνωρίζει τον πόνο. Ένα σωρό τραγούδια, ταινίες και βιβλία πραγματεύονται ακριβώς αυτό. Οι φίλοι και η οικογένεια συμπαραστέκονται. Όταν, όμως, τελειώνει μια φιλία, σπάνια υπάρχει αντίστοιχη υποστήριξη. Αναμένεται από τη γυναίκα απλώς να το αφήσει πίσω της.
Αφού ο πόνος δεν αναγνωρίζεται, εσωτερικεύεται και βιώνεται μέσα από τα κλασικά στάδια του πένθους:
- την άρνηση. Τη δυσκολία να αποδεχτεί ότι το άτομο αυτό δεν είναι πια διαθέσιμο,
- τον θυμό για την αδικία, την προδοσία ή την αδιαφορία της άλλης πλευράς,
- τη διαπραγμάτευση, με σκέψεις όπως «τι θα γινόταν
αν είχα ενεργήσει διαφορετικά», - την κατάθλιψη, δηλαδή ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς
και κενότητας, - και τέλος την αποδοχή, με την ενσωμάτωση της εμπειρίας και τη συνέχιση της ζωής.
Επειδή οι γυναίκες τείνουν να ανακυκλώνουν σκέψεις, η έλλειψη ξεκάθαρων απαντήσεων — ειδικά αν η φίλη επέλεξε την τακτική του «ghosting» (ξαφνική διακοπή επικοινωνίας χωρίς εξήγηση) — μπορεί να οδηγήσει σε έντονες ενοχές και αυτοαμφισβήτηση. Η γυναίκα αναρωτιέται τι δεν έκανε καλά και αμφισβητεί την αξία της ως άτομο. Έτσι, πλήττεται άμεσα η αυτοεκτίμηση. Καθώς οι γυναίκες επενδύουν μεγάλο μέρος της αξίας τους στην ποιότητα των σχέσεών τους, η αποτυχία μιας φιλίας μεταφράζεται συχνά ως προσωπική αποτυχία. Μπορεί ακόμη να εμφανιστούν συμπτώματα κοινωνικού άγχους, με τη γυναίκα να διστάζει να ανοιχτεί σε νέες παρέες, φοβούμενη ότι θα πληγωθεί ξανά.
Ποια είναι η «θεραπεία»;
Η επούλωση του τραύματος μετά από μια τέτοια απώλεια απαιτεί χρόνο και συνειδητή προσπάθεια — να μην το βάζουμε κάτω. Καταρχάς, νομιμοποιήστε τον πόνο σας. Το πρώτο βήμα είναι να αποδεχτείτε ότι είναι απολύτως φυσιολογικό να πενθείτε για μια φίλη. Μην πέφτετε στην παγίδα της αυτοκριτικής. Αν όντως κάνατε κάτι λάθος, φροντίστε να μην το επαναλάβετε. Αν, όμως, έχετε τη συνείδησή σας καθαρή, να θυμάστε ότι οι σχέσεις κάνουν
τον κύκλο τους.
Το τέλος μιας φιλίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποια από τις δύο ήταν κακός χαρακτήρας, αλλά ότι οι δρόμοι και οι ανάγκες σας αποκλίνουν. Κρατήστε όσα μάθατε από αυτή την εμπειρία. Κάθε σημαντική σχέση μάς διδάσκει κάτι για τα όριά μας, τις ανάγκες μας και το τι ζητάμε από τους ανθρώπους γύρω μας.
Τέλος, σιγά σιγά ανοιχτείτε σε νέες συνδέσεις. Αν και ο φόβος της απόρριψης είναι υπαρκτός, η ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση παραμένει. Νέες φιλίες μπορούν να ανθίσουν σε οποιαδήποτε ηλικία, αρκεί να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι ξανά αυθεντικός.
Η απώλεια μιας γυναικείας φιλίας είναι ένας από τους πιο βουβούς αλλά και συνταρακτικούς αποχωρισμούς στη ζωή μιας γυναίκας. Αναγνωρίζοντας το ψυχολογικό βάθος αυτής της απώλειας, μπορούμε να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με περισσότερη συμπόνια. Οι φιλίες που τελειώνουν αφήνουν κενά, αλλά αφήνουν και χώρο για μια νέα αρχή, υπενθυμίζοντάς μας ότι η ικανότητά μας να αγαπάμε και να συνδεόμαστε παραμένει πάντα ζωντανή.
ΓΡΑΦΕΙ:
Άλκηστις Κεπαπτσόγλου
Ψυχολόγος
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ – ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2026)
