Η εικόνα της γυναίκας ως προορισμένης αποκλειστικά για τη μητρότητα αποτελεί ένα από τα βαθύτερα ριζωμένα αρχέτυπα του ανθρώπινου πολιτισμού ως μια φυσιολογική και αυτονόητη εξέλιξη της γυναικείας ταυτότητας.
Τα νέα δεδομένα
Τα διεθνή δημογραφικά στοιχεία αποτυπώνουν σήμερα μια νέα αλλά ξεκάθαρη τάση. Η ηλικία της πρώτης κύησης μετακινείται σταθερά μετά τα 30 έτη, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Η οικονομική ανασφάλεια, το υψηλό κόστος διαβίωσης και η έλλειψη υποστηρικτικών κρατικών δομών φροντίδας αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες.
Ωστόσο, πέρα από το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, αναδύεται και μια εσωτερική ανάγκη. Αυτή του δικαιώματος της συνειδητής επιλογής στην μητρότητα.
Οι γυναίκες διεκδικούν τον έλεγχο του σώματός τους, του χρόνου και του μέλλοντός τους, όπως καταγράφεται από την αυξανόμενη τάση κρυοσυντήρησης ωαρίων, γεγονός που καθρεφτίζει μία νέα πραγματικότητα. Για πολλές γυναίκες, η μέθοδος αυτή αποτελεί μία απάντηση στην πίεση που προκαλεί το βιολογικό ρολόι. Έτσι, η γυναίκα αποκτά το δικαίωμα να αποφασίσει αν και πότε επιθυμεί να γίνει μητέρα, απαλλαγμένη από το άγχος της ηλικιακής προθεσμίας.
Όταν η επιθυμία συναντά την αμφιβολία
Η μετάβαση στη μητρότητα αποτελεί μια από τις πιο απαιτητικές αλλαγές στη ζωή μιας γυναίκας. Το σώμα μεταβάλλεται, ο συναισθηματικός της κόσμος αλλάζει, οι σχέσεις επαναπροσδιορίζονται.
Οι νέες μητέρες περιγράφουν συχνά μια διπλή πραγματικότητα. Δίπλα στα συναισθήματα χαράς και σύνδεσης με το βρέφος, συνυπάρχουν η εξαντλητική κόπωση, ο φόβος της ανεπάρκειας και η απώλεια της προσωπικής ελευθερίας. Η γυναίκα καλείται να βάλει τον εαυτό της σε δεύτερη μοίρα προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του παιδιού ενώ παράλληλα η κοινωνία περιμένει να είναι χαρούμενη, παρούσα και επαρκής σε όλους τους ρόλους ταυτόχρονα, γεγονός που συχνά την οδηγεί σε εσωτερική σύγκρουση.
Πολλές γυναίκες βιώνουν συναισθήματα αμφιθυμίας σχετικά με τη μητρότητα. Η επιθυμία μιας γυναίκας να αποκτήσει παιδί μπορεί να συνυπάρχει με τον φόβο, την αμφιβολία, ακόμα και με εσωτερική αντίσταση.
Στην κλινική πράξη, η έλλειψη έκφρασης και κατανόησης αυτής της αμφιθυμίας παράλληλα με την κοινωνική πίεση ότι «αν το θέλεις πραγματικά, δεν πρέπει να αμφιβάλλεις», γεννούν ενοχές, ντροπή και θλίψη. Ανάμεσα σε αυτό που νιώθει και σε αυτό που οφείλει να νιώθει, η γυναίκα βιώνει συχνά άγχος και οδηγείται στην αυτοκριτική.
Το δικαίωμα στην έκφραση και στην επιλογή
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα γύρω από τη μητρότητα είναι το δικαίωμα της γυναίκας να μιλήσει ανοιχτά.
Να πει ότι δεν είναι σίγουρη. Ότι φοβάται. Ότι δεν θέλει ακόμη ή καθόλου.
Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι γυναίκες που επιλέγουν συνειδητά να μην τεκνοποιήσουν, εμφανίζουν παρόμοια επίπεδα ευτυχίας και ικανοποίησης από τη ζωή σε σχέση με γυναίκες που επιλέγουν τη μητρότητα.
Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η ψυχική υγεία πηγάζει από την εναρμόνιση των επιλογών του ατόμου με τις προσωπικές του ανάγκες και αξίες.
Κάθε γυναίκα χρειάζεται ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για να εκφράσει το αγωνιώδες ερώτημα «Θα τα καταφέρω;», χωρίς να έρθει αντιμέτωπη με την κριτική. Η αποδοχή της αμφιθυμίας δεν αποδυναμώνει τη γυναίκα. Αντίθετα, την ενδυναμώνει ψυχικά και της επιτρέπει να λάβει συνειδητές αποφάσεις για τη ζωή της.
Ως ειδικοί ψυχικής υγείας, οφείλουμε να δημιουργήσουμε έναν ασφαλή χώρο όπου κάθε γυναίκα θα μπορεί να εκφέρει την προσωπική της αλήθεια χωρίς τον φόβο της επίκρισης. Η μητρότητα είναι ένα υπέροχο ταξίδι, αλλά δεν είναι το μοναδικό ταξίδι που προσδίδει νόημα στη γυναικεία ύπαρξη.
Η μητρότητα δεν είναι αυτονόητη. Είναι δικαίωμα της κάθε γυναίκας να την προσεγγίσει αν το θέλει και αν το μπορεί, σύμφωνα με τις δικές της ανάγκες, τις δικές της αντοχές και τον ρυθμό που η ίδια ορίζει, ακόμα και μέσα από τις αμφιβολίες της. Μια γυναίκα είναι ολοκληρωμένη όχι επειδή έφερε στον κόσμο ένα παιδί, αλλά επειδή είχε την ελευθερία να επιλέξει τη δική της διαδρομή προς την ευτυχία.
Βίκυ Σιτζούκη
Ψυχολόγος ΑΠΘ, MSc | Ψυχοθεραπεύτρια (CBT)
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ – ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2026)
