Το θεατρικό παιχνίδι, συνήθως ταυτισμένο με τα παιδιά, είναι περισσότερο από μια ακόμη δραστηριότητα, ενώ η εκδήλωσή του στη μετέπειτα ζωή μπορεί να παίρνει πολλές μορφές και να απελευθερώνει.
80’s, Θεσσαλονίκη, άνοιξη… ο ήλιος χτυπάει στην κουρτίνα της τάξης, ο δάσκαλος δίνει τις ασκήσεις για το σπίτι και το μυαλό μας ταξιδεύει ήδη στο παιχνίδι. Χτυπάει το κουδούνι και τρέχουμε να πάρουμε θέσεις στο πίσω μέρος της αυλής, που έχει ησυχία. Ήρθε η ώρα να «παίξουμε θέατρο»…
Εκεί, αρχοντική και μεγαλόπρεπη, δέσποζε η κύρια είσοδος του σχολείου, ενός νεοκλασικού κτιρίου του 1885, η οποία όμως παρέμενε πάντα κλειστή. Ανεβαίναμε τα μαρμάρινα σκαλιά και φτάναμε στον ενδιάμεσο χώρο πριν τη σκαλιστή ξύλινη πόρτα. Θύμιζε πολύ μια θεατρική σκηνή ιταλικού τύπου, τη λεγόμενη «μπούκα». Το φόντο της, η πόρτα και τα αντίστοιχα παράθυρα δεξιά και αριστερά της, λειτουργούσε ως σκηνικό. Η σκηνή μας λοιπόν μεταμορφωνόταν σε χώρες μαγικές και άχρονες, ή ακόμα και σε οικείους τόπους, τόσο οικείους που δεν είχαν όνομα και σχήμα. Το θεατρικό αυτό ταξίδι ήταν ένας κόσμος όπου τα παιδιά νιώθαμε απολύτως ελεύθερα, ελεύθερα να δημιουργήσουμε, να αυτοσχεδιάσουμε, να μετατρέψουμε σε σκηνικά αντικείμενα τα υλικά που μας βρίσκονταν εύκαιρα, να μεταμορφωθούμε σε διαφορετικές υπάρξεις, να μεγαλώσουμε.
2025… Αν και η εποχή έχει αλλάξει ραγδαία, η ριζική δυνατότητα της ελευθερίας που προσφέρει το θεατρικό παιχνίδι παραμένει ίδια. Κάπου ανάμεσα στα αγγλικά, το ποδόσφαιρο και τα κινητά, οι παιδικές παρέες ίσως συνεχίζουν να παίζουν ιστορίες. Σίγουρα πάντως υπάρχουν περισσότερα ερεθίσματα σχετικά με το θεατρικό παιχνίδι είτε στο σχολείο, είτε και σε αυτόνομα θεατρικά εργαστήρια. Αν εξαιρέσουμε το γεγονός ότι σε τέτοιες ομάδες το πλαίσιο δίνεται οργανωμένο από επαγγελματίες, τα συστατικά στοιχεία του παιχνιδιού δεν έχουν αλλοιωθεί. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον που λειτουργεί με ξεκάθαρους κανόνες, καλλιεργείται αίσθημα ασφάλειας και αποδοχής. Εκεί όπου εξαλείφεται οποιαδήποτε κριτική διάθεση, τα παιδιά μπορούν να έρθουν σε επαφή με τα συναισθήματά τους, να εκφραστούν και να κινηθούν διαφορετικά, να βιώσουν μια γόνιμη διαφορά στην επαφή με τον εαυτό τους και τους άλλους, να αναγνωρίσουν τις επιλογές τους. Μέσω μιας τέτοιας ψυχικής εξερεύνησης και απελευθέρωσης, το παιχνίδι σημαίνει συναισθηματική ωρίμανση και υπαρξιακό ταξίδι ζωής.
Και τώρα τι κάνουμε;
Εργαστήρια -και δεν εννοώ θεατρικές ομάδες που καταλήγουν απαραίτητα σε παράσταση, αλλά στοχεύουν κυρίως στο παιχνίδι- υπάρχουν για όλες τις ηλικίες. Η ανάγκη για πειραματισμό και συμβολοποίηση παραμένει πάντα ζωντανή. Ο Boal, άνθρωπος του θεάτρου και ακτιβιστής, υποστηρίζει ότι το θέατρο είναι αλληλένδετο με την ανθρώπινη φύση, είναι «η τέχνη του να κοιτάζουμε τον εαυτό μας, η τέχνη του να μας κοιτάζουμε, ενώ κοιτάζουμε». Συμμετέχοντας σε σχετικές διαδικασίες μπορούμε να αποδομήσουμε και να ανασυνθέσουμε χαρακτήρες, πεποιθήσεις και συναισθήματα. Αφοσιωνόμαστε με πλήρη συγκέντρωση στο θεατρικό συμβάν απεκδυόμενοι εκείνους τους μαθημένους ρόλους της καθημερινής ζωής και πειραματιζόμαστε χωρίς ρίσκο και ενδοιασμούς.
Ωστόσο, αυτή η διάθεση εκδηλώνεται στην καθημερινότητα και με άλλους τρόπους. Δεν παίζουμε άραγε, όταν επιθυμούμε να συναντήσουμε φίλους και να ανοίξουμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις, όταν δοκιμάζουμε καινούριες γεύσεις ή όταν γελάμε μέχρι δακρύων; Δεν είναι παιχνίδι η ενασχόληση με καινούρια χόμπι ή τα ταξίδια; Δεν ταξιδεύουμε ούτως ή άλλως σε αυτούς τους άχρονους τόπους της παιδικής μας ηλικίας, όταν ξεφεύγουμε από παγιωμένες αντιλήψεις, ανασφάλειες και ανάγκη για έλεγχο και βρίσκουμε άλλες διόδους δημιουργίας και σύνδεσης;
Ενώ το παιχνίδι, είτε το θεατρικό είτε εκείνο της εξερεύνησης των καθημερινών συνδέσμων, είναι ένα νοητικό και ψυχικό ταξίδι, μπορούμε να το δούμε και από την ανάποδη: και το κυριολεκτικό ταξίδι είναι παιχνίδι, και μάλιστα θεατρικό. Όσο πιο ξένος είναι ένας τόπος που επισκεπτόμαστε, τόσο μεγαλύτερη η περιέργειά μας να γνωρίσουμε το άγνωστο. Τόσο πιο εύκολα ξεκουνιόμαστε από το δικό μας «φυσιολογικό». Τολμάμε να φορέσουμε ένα ρούχο που λιγουρευόμασταν στη καθημερινότητά μας, μιλάμε με τρόπο που μας εκπλήσσει, βλέπουμε τον εαυτό μας αλλιώς. Υποδυόμαστε λοιπόν έναν ρόλο εκεί στο άγνωστο, ή λειτουργούμε με μια πλευρά του εαυτού μας που είναι πάλι δική μας και την απελευθερώνουμε με την ίδια δύναμη, εκείνη την παιδική που χαρακτήριζε το παιχνίδι στην μπούκα του σχολείου; Ταξιδεύοντας είτε συμβολικά είτε κυριολεκτικά, στη Γουατεμάλα, ή στην Ακαλακούμπα του Χιόνη, ή στη μονοήμερη εκδρομή στην Επανωμή, δεν έχει σημασία η τελική παράσταση αλλά η δράση, η διαδικασία του παιχνιδιού και οι νέοι δρόμοι. Εκεί νιώθουμε την ελευθερία της δημιουργίας, στον τόπο του παιχνιδιού…
ΓΡΑΦΕΙ: Κατερίνα Λιάκου, θεατροπαιδαγωγός ΑΠΘ, συν-συντονίστρια θεατρικών εργαστηρίων του ΚΘΒΕ στην α΄ φάση του ερευνητικού προγράμματος «Πολιτιστική Συνταγογράφηση» 2024, σύμβουλος ψυχ. υγείας, εκπ. ψυχοθεραπεύτρια Gestalt
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ – ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2025)
