Πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει την ταυτότητα του ανθρώπου σε ατομικό, αλλά και σε συλλογικό επίπεδο μέσα στα επόμενα χρόνια;
«Πόσο γρήγορα εξελίσσεται η τεχνητή νοημοσύνη;», «Θα μας αντικαταστήσει το AI στο εργασιακό περιβάλλον;», «Κάποια στιγμή μήπως το artificial intelligence θα καταφέρει να γίνει πιο έξυπνο και από τον ανθρώπινο εγκέφαλο;», κ.α. Καθημερινά δεχόμαστε έναν καταιγισμό πληροφοριών για το AI, όμως τελικά δεν γνωρίζουμε τι είναι η τεχνητή νοημοσύνη και πώς θα μας επηρεάσει στο μέλλον, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό/κοινωνικό επίπεδο.
Τι είναι το AI;
Η τεχνητή νοημοσύνη, έχοντας ενταχθεί πια σε διάφορους τομείς των σύγχρονων κοινωνιών, ήδη προσφέρει πολυάριθμα οφέλη στους ανθρώπους, κάνοντας την καθημερινότητα πιο εύκολη και λειτουργική. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα chatbots, τα spam μηνύματα, οι εξατομικευμένες προτάσεις σε διάφορες διαδικτυακές πλατφόρμες (πχ Netflix), κ.α. Από την άλλη πλευρά, το AI οδηγεί ή μπορεί να οδηγήσει σε προβληματικές συνθήκες, όπως τα deepfakes, η καταπάτηση των πνευματικών δικαιωμάτων ή η εξασθένηση σημαντικών soft skills.
Πιο αναλυτικά, το AI (Artificial Intelligence) ή Τεχνητή Νοημοσύνη όπως ονομάζεται με ελληνικούς όρους, αναφέρεται στην ικανότητα μιας μηχανής (πχ ηλεκτρονικός υπολογιστής) να αναπαράγει τις γνωστικές λειτουργίες ενός ανθρώπου, όπως η μάθηση, η δημιουργικότητα, κ.α., μέσα από τη συλλογή πολυάριθμων δεδομένων, τα οποία κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό βασίζονται σε προηγούμενες δράσεις και εμπειρίες. Με αυτή τη διαδικασία η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά τις μηχανές ικανές στο να επιλύουν προβλήματα, να επεξεργάζονται με μεγάλη ευκολία έναν ευρύ όγκο πληροφοριών, αλλά και να αντιλαμβάνονται σε έναν πολύ μεγάλο βαθμό το περιβάλλον τους. Από τη φύση του λοιπόν το ΑΙ μπορεί να βρει εφαρμογή σε έναν πολύ μεγάλο αριθμό επιστημονικών πεδίων, όπως η πληροφορική, η ψυχολογία, η ιατρική, η δημοσιογραφία, κλπ, γι’ αυτό και πλέον έχει πετύχει να αποτελεί ισχυρό κομμάτι της καθημερινής μας ζωής.
Τεχνητή νοημοσύνη και καθημερινότητα
Μπορεί να μην το έχουμε αντιληφθεί όλοι ακόμα στο έπακρο, αλλά η τεχνητή νοημοσύνη είναι μέρος της καθημερινότητάς μας εδώ και αρκετά χρόνια. Όπως μας ανέφερε και ο καθηγητής Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) Ιωάννης Βλαχάβας: «Η τεχνητή νοημοσύνη έχει εδώ και αρκετά χρόνια ενταχθεί δυναμικά στην καθημερινή μας ζωή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αναγνώριση προσώπου σε όλα τα σύγχρονα smartphones ή η αυτόματη αναγνώριση της πινακίδας του αυτοκινήτου μας στα parking ή ο ψηφιακός βοηθός Siri ή ακόμα το πιο πρόσφατο και ιδιαίτερα δημοφιλές ChatGPT. Όλες αυτές οι περιπτώσεις είναι παραδείγματα της ισχυρής και αδιαμφισβήτητης διείσδυσης της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητά μας. Μάλιστα, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η συνθήκη αυτή της ενσωμάτωσης του AI στην καθημερινή μας ζωή θα γίνει ακόμα πιο έντονη και αισθητή μέσα στα επόμενα χρόνια».
Μια αντίστοιχη θέση μας παραθέτει και ο καθηγητής και επικεφαλής ερευνητής Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας του Πανεπιστημίου Bicocca στο Μιλάνο Αντώνιος Ντακανάλης, ο οποίος μεταξύ άλλων υποστήριξε ότι: «Το ΑΙ έχει γίνει ένας αόρατος και απαραίτητος συνεργός που μας βοηθά να είμαστε πολύ πιο αποτελεσματικοί στην καθημερινότητά μας, καθώς μας παρέχει πρόσβαση σε πληροφορίες και υπηρεσίες με τρόπους που πριν λίγα χρόνια ήταν αδιανόητοι (πχ Google Maps). Είναι βέβαιο ότι ενώ η τεχνολογία θα συνεχίσει να εξελίσσεται, η τεχνητή νοημοσύνη θα παίξει έναν ακόμη πιο σημαντικό ρόλο στη ζωή μας στο μέλλον, κάνοντας τις εμπειρίες μας πιο εύκολες και πολύ πιο εξατομικευμένες».
Τελικά θα μας καταλάβουν τα ρομπότ;
Συχνά ακούγονται οι απόψεις οτι το artificial intelligence θα προκαλέσει πολλαπλά δεινά στις ανθρώπινες κοινωνίες, με τις επικρατέστερες θεωρίες να υποστηρίζουν ότι το AI θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο στο εργασιακό περιβάλλον, θα αλλοιώσει την κοινωνική ταυτότητά του, θα ξεπεράσει την ανθρώπινη ευφυΐα ή ακόμα και ότι κάποια στιγμή θα οδηγήσει το ανθρώπινο είδος στην εξαφάνιση. Οι πεποιθήσεις αυτές κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό πηγάζουν τόσο από ανθρώπους που κερδοφορούν μέσω της τρομολαγνείας (πχ αρθρογράφοι, συγγραφείς, κλπ), όσο και από την pop κουλτούρα και συγκεκριμένα τη βιομηχανία του Hollywood, η οποία εδώ και πολλές δεκαετίες μέσω αντίστοιχων κινηματογραφικών παραγωγών (Εξολοθρευτής, War Games, M3GAN, κλπ) καλλιεργεί πολύ έντονα την θεωρία της «εξέγερσης των μηχανών».
Αυτού του είδους οι απόψεις σύμφωνα και με τον κύριο Ιωάννη Βλαχάβα απέχουν πάρα πολύ από την πραγματικότητα: «Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα έρθει για να αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά για να τον βοηθήσει να εξελιχθεί. Ουσιαστικά, το AI θα μπορέσει να αναλάβει τις πιο «τεχνικές» εργασίες, ώστε οι άνθρωποι να μπορέσουν να αφοσιωθούν εξολοκλήρου σε αυτές που απαιτούν δημιουργικότητα, ενσυναίσθηση, λογική και κριτική σκέψη. Άρα η ανάπτυξη του AI μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι δεν θα φέρει ανεργία, αλλά τροποποίηση του εργασιακού μοντέλου. Από την άλλη πλευρά, δεν θεωρώ σε καμία περίπτωση ότι το AI θα καταφέρει ποτέ να ξεπεράσει εντελώς τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Ο άνθρωπος είναι ένα ον που διαθέτει πολλές μορφές νοημοσύνης, τις οποίες το ΑΙ δεν μπορεί να τις υποστηρίξει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συναισθηματική νοημοσύνη».
Σε παρόμοιους δρόμους κινείται και η θέση του κύριου Αντώνιου Ντακανάλη: «Πρέπει να γίνει σαφές και κατανοητό ότι το μέλλον και η ανάπτυξη του ΑΙ δεν αφορά την αντικατάσταση των ανθρώπων, αλλά την ενίσχυση και την υποστήριξή τους. Με πιο απλά λόγια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τον άνθρωπο είτε σε επαγγελματικό, είτε σε κοινωνικό επίπεδο, αλλά θα τον βοηθήσει να εξελιχθεί και να γίνει πιο αποτελεσματικός. Επίσης, είναι βέβαιο ότι αυτή η συνθήκη όχι μόνο δεν θα φέρει ανεργία, αλλά θα δημιουργήσει και πολλές νέες θέσεις εργασίας. Από την άλλη πλευρά, δεν θεωρώ ότι μπορεί κανείς να πιστέψει ότι το artificial intelligence θα μπορέσει κάποια στιγμή να ξεπεράσει τον άνθρωπο, διότι πρέπει να έχουμε πάντοτε κατά νου, ότι η ανθρώπινη σκέψη και συνείδηση είναι ιδιαίτερη περίπλοκη γεμάτη από συναισθήματα, πεποιθήσεις, εμπειρίες και ερεθίσματα, τα οποία στο σύνολο τους υπερβαίνουν τα αυστηρά όρια της τεχνολογίας και συνεπώς δεν μπορούν να μεταφραστούν σε bits και bytes».
ΑΙ και η ταυτότητα του μελλοντικού ανθρώπου
Ο προβληματισμός ότι πιθανόν το AI να φέρει έντονες αλλαγές και στην ατομική ταυτότητα του κάθε ανθρώπου – αν και συχνά διατυπώνεται με τρόπους υπερβολικούς και οριακά καταστροφολογικούς – ίσως δεν είναι εντελώς λανθασμένος ή αβάσιμος.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον κύριο Αντώνιο Ντακανάλη: «Η τεράστια άνοδος και ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει δημιουργήσει σε ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων έντονο αίσθημα φόβου, άγχους και στρες. Αυτό φυσικά συμβαίνει, διότι η τεχνολογία κινείται με πολύ υψηλές ταχύτητες, στις οποίες σε αρκετές περιπτώσεις οι άνθρωποι δυσκολεύονται πολύ να προσαρμοστούν. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας, ειδικά τώρα και με την είσοδο του ΑΙ στην καθημερινότητά μας, έχει οδηγήσει πολλούς ανθρώπους σε φαινόμενα κοινωνικής απομόνωσης και αποξένωσης. Η συνθήκη αυτή αντιλαμβανόμαστε ότι εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα είναι πολύ πιθανό να τροποποιήσει την κοινωνική ταυτότητα του μελλοντικού ανθρώπου».
Επιπλέον, μια ακόμη οπτική γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα μας έδωσε και ο καθηγητής του τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) Χαράλαμπος Δημούλας: «Είναι αναμενόμενο ότι όσο πιο λειτουργική και κατά συνέπεια απαραίτητη γίνεται η τεχνητή νοησύνη, τόσο πιο πολύ κάποια skills των ανθρώπων θα αρχίσουν να εξασθενούν ή και να χάνονται εντελώς (πχ η ικανότητα να κάνουμε γρήγορα αριθμητικές πράξεις ή η καλή γνώση της ορθογραφίας, κ.α.). Αυτό το γεγονός μας οδηγεί κατά τη γνώμη μου στον μεγαλύτερο κίνδυνο που ελλοχεύει αυτή η νέα πραγματικότητα, ο οποίος ουσιαστικά είναι οι άνθρωποι να αρχίσουν να δέχονται άκριτα και ως θέσφατο οποιαδήποτε πληροφορία τους προσφέρει το ΑΙ. Απόρροια αυτού θα είναι αφενός η αύξηση της παθητικότητας του ατόμου και αφετέρου η άνοδος κοινωνικών παθογενειών, όπως η παραπληροφόρηση και η ημιμάθεια».
Η αναζήτηση της χρυσής τομής
Καταρρίψαμε αρκετές θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, όπως συμβαίνει σε κάθε καινούρια και διαρκώς εξελισσόμενη συνθήκη έτσι και τώρα εγκυμονούν και κίνδυνοι, οι οποίοι φυσικά μπορούν να προληφθούν και να αντιμετωπιστούν, εφόσον οι σύγχρονες κοινωνίες προβούν στις απαραίτητες ενέργειες.
Σύμφωνα με τον κύριο Αντώνιο Ντακανάλη: «Είναι απαραίτητη σε αυτή τη νέα συνθήκη πραγμάτων η διαμόρφωση ηθικών/ρυθμιστικών πλαισίων, καθώς και η εκπαίδευση των ανθρώπων γύρω από την ασφαλή και σωστή χρήση του ΑΙ, ενώ παράλληλα είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία θα χρησιμοποιείται μόνο για την εξασφάλιση του κοινού καλού και όχι για την εξυπηρέτηση ατομικών συμφερόντων».
Επιπλέον, ο κύριος Χαράλαμπος Δημούλας μας ανέφερε ότι: «Θα πρέπει πάντοτε να θυμόμαστε ότι η σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία και κατ’ επέκταση με το AI είναι μια σχέση διαρκούς ανατροφοδότησης άρα η τεχνολογία δεν μπορεί να αναπτυχθεί ανεξάρτητα από εμάς. Θεωρώ ότι εάν οι σύγχρονες κοινωνίες μπορέσουν να αποβάλλουν και να εξαλείψουν το φαινόμενο της τεχνοφοβίας και της τεχνολογικής αμάθειας θα μπορέσουμε να οδηγηθούμε στην αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με το AI. Μέσα από αυτή τη διαδικασία εκπαίδευσης και κατάρτισης και χρησιμοποιώντας παράλληλα και την κριτική τους ικανότητα, οι άνθρωποι θα βγούνε σίγουρα κερδισμένοι και πιο ενισχυμένοι τόσο μορφωτικά, όσο και κοινωνικά».
Η τεχνολογία πάντα θα εξελίσσεται και το ΑΙ είναι πια στη ζωή μας. Ίσως αντί να φοβόμαστε και να εναντιωνόμαστε, να προσπαθήσουμε – θέτοντας φυσικά και τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας – να προσεγγίσουμε αυτή τη νέα φάση ως μια αφορμή για εξέλιξη και ανάπτυξη σε προσωπικό, αλλά και σε κοινωνικό και συλλογικό επίπεδο.
ΓΡΑΦΕΙ: Νίκος Αγγελής-Άνθης
Αναδημοσίευση από το εξαμηνιαίο free press περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2024- ΑΝΟΙΞΗ 2025)
Leave a Reply