Πώς μπορεί μία πανδημία να επηρεάσει τη σχέση μας με την τροφή και το σώμα; Τι συνέπειες μπορεί να έχει ο εγκλεισμός στην εκδήλωση διαταραχών της διατροφής; Η Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, Δρ. Μαρία Τσιάκα, μιλά στο praximag για μία από τις λιγότερο προβεβλημένες πτυχές της κρίσης του κορωνοϊού και περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους ο φόβος και η κοινωνική αποστασιοποίηση έχουν συμβάλλει σε μία ανησυχητική αύξηση των κρουσμάτων διατροφικών διαταραχών.
Πώς έχει επηρεάσει η πανδημία τις διατροφικές συνήθειες του γενικού πληθυσμού στην Ελλάδα;
Σχετικά με το ζήτημα της διατροφής, η εμπειρία του κορωνοϊού έχει δημιουργήσει μία συνθήκη πολύ έντονου και χρόνιου στρες στον γενικό πληθυσμό. Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα μίας πρόσφατης συγκριτικής έρευνας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ισπανία έδειξαν ότι οι Έλληνες εμφάνισαν τις ακόλουθες διατροφικές συμπεριφορές: είτε ξεκίνησαν κάποια δίαιτα, είτε αύξησαν την ποσότητα της τροφής που λάμβαναν έπειτα από έντονο περιορισμό, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στην εκδήλωση υπερφαγικών επεισοδίων. Βέβαια, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να διερευνά τόσο τις επιπτώσεις της καραντίνας στις διατροφικές διαταραχές, όσο και την έναρξή τους σε εφηβικούς πληθυσμούς κατά τη διάρκεια του lockdown, μαζί φυσικά με τις συνέπειες που έχουν στις οικογένειές τους. Παρακολουθούμε διαρκώς online συνέδρια για το ζήτημα αυτό, όμως είναι ακόμα νωρίς για να έχουμε μία ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης.
Από την εμφάνιση του ιού μέχρι σήμερα, ποιες είναι οι κύριες συμπεριφορές που ενισχύθηκαν όσον αφορά στη διατροφή και την άσκηση;
Το τρίπτυχο των συμπεριφορών που ενισχύθηκαν μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: υπερφαγικά επεισόδια, έντονος περιορισμός τροφής και υπερβολική άσκηση. Σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας παρατηρήθηκε επίσης το φαινόμενο της ορθορεξίας, διότι πίστεψαν ότι θα πρέπει να αποκλείσουν τροφές και να καταναλώνουν πρωτίστως φρούτα και λαχανικά ή μόνο βιολογικά προϊόντα για να ενισχύσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα, γεγονός που οδήγησε σε απώλεια βάρους. Συνεπώς, κατά τη διάρκεια όλης αυτής της περιόδου, εμφανίστηκαν μία σειρά διατροφικών παρεκκλίσεων όπως η έξαρση της ορθορεκτικής συμπεριφοράς στον γενικό πληθυσμό αλλά και η απόφαση μεγάλου μέρους των εφήβων να αλλάξουν τη διατροφή τους, υιοθετώντας πρακτικές όπως είναι χορτοφαγία (vegan).
Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες επιπτώσεις της κρίσης του κορωνοϊού σε ασθενείς με διατροφικές διαταραχές;
Από την αρχή της καραντίνας, υπολογίζω ότι δυστυχώς ένα 50 με 60% των ασθενών με νευρική ανορεξία και νευρική βουλιμία άρχισε να περιορίζει την ποσότητα της τροφής που λάμβανε. Ένα 30% αύξησε την πρόκληση εμετικών επεισοδίων, ενώ συγχρόνως αύξησε την σωματική άσκηση. Παράλληλα, μέσα στο lockdown, ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων που προηγουμένως βρίσκονταν κοντά στην εκδήλωση διατροφικών διαταραχών ακολούθησε τότε τις παραπάνω πρακτικές σε πιο έντονο βαθμό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μετά την άρση των μέτρων να αυξηθούν τα περιστατικά που χρήζουν νοσηλείας, και ειδικά οι περιπτώσεις εφήβων με οξεία ανορεξία και μεγάλη απώλεια βάρους. Ακόμη, διαπιστώσαμε μία σημαντική υποτροπή σε ασθενείς που ήδη ανάρρωναν, κυρίως λόγω της μη πρόσβασής τους σε θεραπεία. Στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, οι περισσότεροι θεραπευτές δεν είναι ούτε έμπειροι αλλά ούτε και εξειδικευμένοι στη διαχείριση καταστάσεων κρίσης μέσω online συνεδριών. Ωστόσο, πολλοί αναγκάστηκαν να πραγματοποιήσουν βιντεοκλήσεις με ασθενείς λόγω της επικίνδυνης συνθήκης, και αυτό είναι κάτι που όταν δεν είσαι εκπαιδευμένος να το κάνεις δεν είναι διαχειρίσιμο. Η πραγματικότητα είναι ότι η κρίση του κορωνοϊού προκάλεσε τεράστιο άγχος στους ασθενείς με διατροφικές διαταραχές. Από μόνες τους αποτελούν μία συνθήκη που απομονώνει το άτομο κοινωνικά, και τώρα με όλα αυτά τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης τα πράγματα έχουν χειροτερέψει. Υπήρχαν άνθρωποι που είχαν κάνει μία πολύ σοβαρή προσπάθεια, είχαν αρχίσει να αναρρώνουν και σταδιακά ξεκίνησαν να επανασυνδέονται με φίλους και να βγαίνουν από την απομόνωσή τους. Όμως, από τη στιγμή που ξεκίνησε η κρίση, άρχισαν και πάλι να αποκόπτονται. Τώρα, φοβούνται πάρα πολύ ένα νέο lockdown, και συνεχώς με ρωτούν πώς θα καταφέρουν να νικήσουν τη μάχη με τη διατροφική διαταραχή αν θα βρίσκονται κλεισμένοι μέσα στο σπίτι τους. Προσωπικά, ελπίζω να μην περάσουμε μία νέα καραντίνα, διότι είναι ήδη εγγεγραμμένη στον εγκέφαλο η εμπειρία από τον πρώτο εγκλεισμό. Πιστεύω ότι αν πραγματοποιηθεί μία δεύτερη καραντίνα, θα έχουμε πολύ πιο καταστροφικές συνέπειες και μεγάλη αύξηση συμπτωμάτων σε πάσχοντες από διατροφικές και άλλες ψυχικές διαταραχές.
Ο φόβος πιθανής μετάδοσης του ιού μέσω τροφίμων επηρέασε την καταναλωτική συμπεριφορά του κοινού;
Ναι, φυσικά, καθώς παρουσιάστηκαν πολλές περιπτώσεις ατόμων που άρχισαν να αποστειρώνουν τα τρόφιμα που αγόραζαν ή να στρέφονται αποκλειστικά στα βιολογικά προϊόντα. Αυτές όμως οι ενέργειες πραγματοποιούνταν περισσότερο από ανθρώπους που ήδη εκδήλωναν κάποια ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριοφορά ή φοβίες, οι οποίες όπως καταλαβαίνετε ενεργοποιήθηκαν και μεγεθύνθηκαν μέσα στη συνθήκη της πανδημίας.
Κατά τη διάρκεια του lockdown, με ποιον τρόπο συνέβαλαν τα social media στην αύξηση άγχους γύρω από την εικόνα σώματος ή ακόμη και την εκδήλωση συμπεριφορών διατροφικής διαταραχής;
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνιστούν έναν περιβαλλοντικό παράγοντα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την επιτάχυνση της εμφάνισης διατροφικών διαταραχών. Βλέποντας πάρα πολλές εικόνες και βίντεο, το άτομο μπαίνει αμέσως σε μία διαδικασία σύγκρισης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους εφήβους, οι οποίοι στη διάρκεια της καραντίνας περνούσαν κατά μέσο όρο 10 ώρες την ημέρα στα social media. Με τον τρόπο αυτό, αυξήθηκε το body checking αλλά και η μίμηση προτύπων που συγκέντρωναν πολλούς followers σε κανάλια όπως το Tik Tok ή το Instagram και προωθούσαν την ανορεξία μέσα από συγκεκριμένες πρακτικές διατροφής και άσκησης. Γενικότερα, είναι πολύ εύκολο να χρησιμοποιεί κανείς την τροφή ως μέσο διαχείρισης των συναισθημάτων του αλλά και να στραφεί ενάντια στο σώμα του, ειδικά στην περίπτωση των κοριτσιών. Όταν βιώνεις φόβο, εγκλεισμό, απώλεια ελέγχου και δεν έχεις περιθώρια εκτόνωσης, το φαγητό μετατρέπεται γρήγορα σε μία εύκολη διέξοδο. Η διαδικασία αυτή, σε συνδυασμό με μία τάση στοκαρίσματος φαγητού το οποίο όμως δεν έπρεπε να καταναλωθεί, και μία ταυτόχρονη επιρροή από τα social media σχετικά με το σώμα, δημιούργησε ένα εκρηκτικό μίγμα και μία φοβερή έξαρση διαταραχών διατροφής στον εφηβικό πληθυσμό. Ήδη βρισκόμαστε σε πολύ επικίνδυνα μονοπάτια όσον αφορά το ζήτημα αυτό, και θεωρώ ότι ένας από τους λόγους είναι ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει αρκετή ενημέρωση όσον αφορά στις διατροφικές διαταραχές.
Με ποιες ενέργειες πιστεύετε ότι μπορεί να περιοριστεί το άγχος και οι πιθανές υποτροπές των νοσούντων; Υπάρχουν δομές ψυχολογικής υποστήριξης στις οποίες μπορούν να απευθυνθούν;
Για την παροχή βοήθειας σε ανθρώπους με διατροφικές διαταραχές, υπάρχουν εξειδικευμένα τμήματα σε δημόσια νοσοκομεία τα οποία όμως διαθέτουν λίστα αναμονής, ενώ πλέον λειτουργούν πολύ πιο περιορισμένα λόγω των πρωτοκόλλων και των μέτρων κατά της μετάδοσης του κορωνοϊού. Το ίδιο ισχύει για της δημόσιες δομές αλλά και τα ιδιωτικά θεραπευτικά κέντρα. Λόγω της κατάστασης που επικρατεί, υπάρχουν πολλά περιστατικά που έμειναν στον αέρα και, ενώ έχουν ανάγκη νοσηλείας, δεν έχουν πού να στραφούν. Όσον αφορά στις περιπτώσεις των υποτροπών, είναι αναγκαίο να μπουν σε διαδικασία επαναφοράς, πάντοτε όμως με τη βοήθεια των διαθέσιμων θεραπευτών τους.
Ως ειδικός στο ζήτημα των διατροφικών διαταραχών, ποιο μήνυμα θα στέλνατε σε όσους βιώνουν τις επιπτώσεις του στρες από την πανδημία;
Αρχικά θα πρέπει να ζητήσουν βοήθεια και να ενημερωθούν γύρω από μεθόδους διαχείρισης της κατάστασης. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να λάβει βοήθεια και το περιβάλλον του ασθενή – η οικογένεια, οι γονείς, οι φίλοι – έτσι ώστε να πληροφορηθεί και να εκπαιδευτεί σωστά σχετικά με τους τρόπους διαχείρισης της διαταραχής και την παροχή υποστήριξης προς το πρόσωπο που την χρειάζεται.
Συνέντευξη στη Λία Κατσανά
Leave a Reply