Με τις πρόβες να βρίσκονται σε εξέλιξη, καθώς η πρεµιέρα της νέας καλοκαιρινής παραγωγής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, της τραγωδίας «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, θα δοθεί στις 3 Ιουλίου στο θέατρο ∆άσους, συναντηθήκαµε µε τον σκηνοθέτη που την υπογράφει, Γιάννη Καλαβριανό, ένα ηλιόλουστο απόγευµα του Ιούνη.
Έχουν µόλις κυκλοφορήσει οι πρώτες, επίσηµες εικόνες της παράστασης και το βλέµµα µου «σκαλώνει» σε µία µπλε µάσκα ελάφι. «Πρόκειται για το µυστικό της παράστασης», σχολιάζει ο συνοµιλητής µου. «Γιατί ελάφι; Γιατί η όλη υπόθεση ξεκίνησε και τελείωσε µε αυτό: ο Αγαµέµνονας είχε σκοτώσει το ιερό ελάφι της θεάς Άρτεµις και προκάλεσε την οργή της ενώ στο τέλος, την ώρα της θυσίας, η Ιφιγένεια αντικαταστάθηκε, όπως µας λέει ο µάντης Κάλχας, µε ένα ελάφι».
Γιατί επιλέξατε να έχει το ελάφι σας µπλε χρώµα;
Έλα ντε! Θέλω ένα ον που είναι µεταφυσικό. Φαντάσου, πως έρχεται από τον ουρανό και θα µπει στη σκηνή της Επιδαύρου που θα είναι άδεια. Ήθελα, λοιπόν, να υπάρχει µία ποιητικότητα µέσα σε όλο αυτό, το πολύ πραγµατιστικό θέµα, υπό την έννοια ότι υπάρχει µία πρακτική ανάγκη που χρειάζεται µία πρακτική λύση. Ήθελα να δώσω µία υπενθύµιση, ότι υπάρχει και κάτι άλλο. Κάτι που πλανάται και δεν µπορείς πάντα να το συγκεκριµενοποιήσεις µε τις αισθήσεις σου. Όλοι µας, άλλωστε, έχουµε και ένα κοµµάτι της προσωπικότητάς µας, των επιλογών µας, αµετάφραστο. Κάνουµε πράγµατα χωρίς να ξέρουµε το γιατί, κάνουµε φίλους χωρίς να ξέρουµε γιατί, προτιµούµε αυτούς από κάποιους άλλους, ίσως γιατί κάπου συνεννοηθήκαµε σε ένα άλλο, παράλληλο σύµπαν. Ήθελα, λοιπόν, να υπάρχει αυτό το ον που είναι σαν να κατοικεί στον χώρο, σαν να υπάρχει εκεί που θα παιχτεί αυτή η ιστορία.
Ο κάθε σκηνοθέτης, όταν έχει να χειριστεί ένα κείµενο που δεν είναι δικό του, το αντιλαµβάνεται υπό µία συγκεκριµένη οπτική και αυτήν προσπαθεί να περάσει µέσα από την παράσταση. Ποια είναι η δική σας ανάγνωση της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι»;
Αυτό το έργο έχει κάτι που λίγο µας διαφεύγει. Έχει ανθρώπους πάρα πολύ πιεσµένους, που παίρνουν αποφάσεις κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες. Ο Αγαµέµνων δεν ήταν ένα τέρας, ούτε ένας ήρωας· παίρνει την απόφαση να θυσιάσει την κόρη του αλλά τον βλέπουµε να πιέζεται από όλες τις πλευρές. Είναι ο στρατός των Αχαιών που ξέµεινε στην Αυλίδα, οι στρατιώτες έχουν εξαντληθεί, είναι καλοκαίρι, ήρθαν µε φόρα να φύγουν σε έναν πόλεµο και έχουν µείνει εκεί και περιµένουν. Αυτή η αναµονή, κατά την οποία δε γίνεται τίποτα, φέρνει έναν φοβερό εκνευρισµό. Η συνθήκη είναι πολύ στρεσογόνα. Και έρχεται ένας ανθρωπος να πάρει µία απόφαση. Αυτή η οπτική, λοιπόν, του ανθρώπου που παίρνει µία απόφαση κάτω από συνθήκες πίεσης µού αρέσει πάρα πολύ σε αυτό το έργο. Και νοµίζω, ότι πάντα το αφήνουµε αυτό σαν να είναι µικρότερης σηµασίας, ότι το πρωτεύον είναι µία κοπέλα που είπε «εγώ». Γιατί και η Ιφιγένεια πήρε µία απόφαση απόλυτα πιεσµένη. Πάντα έχουµε κατά νου το ηρωικό στοιχείο, ότι είναι µία κοπέλα έφηβη που βγαίνει µπροστά για τη χώρα της. Στη δική µου ανάγνωση δεν είναι έτσι το έργο. Προφανώς ο Ευριπίδης γράφει ένα έργο εν µέσω του Πελοποννησιακού πολέµου και λέει στους Έλληνες «παιδιά, γρηγορείτε, έρχονται οι Πέρσες, µην τρώγεστε», προσπαθεί δηλαδή να δηµιουργήσει την ιδέα του Πανελλήνιου, µία συνθήκη κοινού στόχου. Θέλει έναν χαρακτήρα να ηγηθεί, να πει «εγώ» και διαλέγει µία γυναίκα να κάνει κάτι τόσο ηρωικό και µάλιστα νεαρής ηλικίας, ενώ τέτοιες αποφάσεις κλέους µέχρι τότε ήταν ανδρικό χαρακτηριστικό. Ταυτόχρονα «παίζει» µε τους όρους του θύµατος, ότι δηλαδή όλοι αυτοί οι άνδρες στρατιώτες από τη γη είπαν ναι, να θυσιαστεί ένας νέος άνθρωπος και δη γυναίκα. Αποτελεί και ένα πολύ ωραίο σχόλιο αυτή η επιλογή, ότι οι νέοι είναι πάντα πιο εύκολο να θυσιαστούν σε έναν πόλεµο, µε όλες τις προεκτάσεις που αυτό µπορεί να έχει.
Ήταν δική σας επιλογή η συγκεκριµένη παράσταση;
Ναι, εγώ την πρότεινα. Ξέρετε, εκ των υστέρων µπορείς να ανατρέξεις στους λόγους. ∆ιαβάζεις πράγµατα που σου έχουν µείνει στη ζωή σου και δεν µπορείς εκείνη ακριβώς τη στιγµή να πεις, το γιατί. Νιώθεις ότι σε αφορά, το µυαλό σου «σκαλώνει» σε αυτό περισσότερο. Μετά, όταν χρειάστηκε να σκεφτώ το γιατί, είπα ότι αυτό το ζήτηµα ενός ανθρώπου που κάνει µία επιλογή και την υποστηρίζει, πληρώνοντας το κόστος, µε συγκινεί πάρα πολύ.
Πώς αντιλαµβάνεστε την έννοια της φιλοπατρίας στην εποχή µας;
Η φιλοπατρία είναι ένα πολύ επίκαιρο θέµα. Η εργολαβία στη φιλοπατρία είναι τροµακτική. Από την άλλη έρχονται διάφοροι συµπατριώτες µου µε στάση ζωής, απόψεις και δηµόσιο λόγο που µε θυµώνουν ή µε πληγώνουν, που συνειδητοποιώ ότι, όχι απλά δεν έχω κάτι κοινό µαζί τους αλλά βρίσκοµαι και εντελώς απέναντι. Αυτό το ζήτηµα του ποιος θα είναι περισσότερο ιδιοκτήτης αυτής της πατρίδας είναι κάτι που µε θυµώνει πάρα πολύ. Το ότι βρέθηκαν διάφοροι να πουλήσουν πατρίδα και διάφοροι πολλοί να αγοράσουν πατρίδα, είναι κάτι τροµακτικό. Όταν τόσο εύκολα παίρνεις τεράστιες έννοιες για να τις πουλήσεις στον πάγκο έτσι φτηνά, κάτι βρώµικο υπάρχει από πίσω. Σκέφτοµαι, ότι θα πρέπει να είµαστε λίγο καχύποπτοι απέναντι στους ανθρώπους που το κάνουν αυτό.
Μιλήστε µας λίγο και για τη σκηνογραφία της παράστασης.
Υπάρχουν άνθρωποι που λίγο σαν να µην ξέρουν που βρίσκονται, σαν να µην ξέρουν τι τους συµβαίνει εκείνη τη στιγµή. Ήθελα έναν κόσµο που αυτό να το υπογραµµίσει. Να µην λέει το σκηνικό κάτι το συγκεκριµένο. Και έτσι δεν υπάρχει κάποιο σκηνικό οικοδόµηµα. Κανονικά το έργο διαδραµατίζεται µπροστά στη βασιλική σκηνή του Αγαµέµνονα, όπου έχει στρατοπεδεύσει ο στρατός των Αχαιών. Ήθελα, λοιπόν, το σκηνικό να «αφεθεί» στον ψυχισµό των ηρώων. Έτσι, φτιάξαµε έναν κόσµο που σε κάνει να αναρωτηθείς αν πήγες τη σωστή µέρα στο θέατρο! Στόχος είναι µία παράσταση απλή, τόσο απλή που να βγει ωµή η οµορφιά της απλότητας. Θέλω µία χειρονοµία δυνατή µε όσο το δυνατόν πιο λίγα. Βέβαια, ο βασικός κίνδυνος είναι αυτό το πράγµα να είναι τόσο απλό, που να καταλήξει αδιάφορο. Ελπίζω αυτό να µη συµβεί.
Τι κάνει µία παράσταση καλή; Υπάρχει µία συγκεκριµένη συνταγή επιτυχίας;
Σίγουρα δε φτάνουν µόνο οι καλές προθέσεις. Εγώ ζω την παράσταση πολύ πριν από την πρεµιέρα της. Κι όταν αυτή η διαδικασία έχει γράψει όµορφα µέσα µου, εγώ είµαι εντάξει. Όταν βρει και τους αποδέκτες της, όταν δηλαδή υπάρχουν και άνθρωποι που θα συγκινηθούν µ’ αυτό που τους προτείνεις, τότε η στιγµή είναι φανταστική. Από εκεί και πέρα, δεν µπορείς ποτέ να προκαταβάλεις ή να προκαλέσεις την εµπορική απήχηση µιας παράστασης. Έχω δει παραστάσεις που σαρώνουν και αναρωτιέµαι πραγµατικά γιατί σαρώνουν. Και άλλες παραστάσεις που είναι εξαιρετικές αλλά η εποχή δεν τις ευνόησε και µπορεί να ανέβουν µετά από 5 χρόνια και να σαρώσουν. ∆ηλαδή, δεν µπορείς να ξέρεις επακριβώς πώς γίνεται η εµπορική επιτυχία. Πάντως η ειλικρίνεια µιας παράστασης σίγουρα «ακουµπάει» τον κόσµο. Αν έχει και µία γλώσσα που να συνοµιλήσει µε την εποχή και τη στιγµή, τότε πάµε καλά. Επίσης, δεν πρέπει να υπάρχει το κρυπτογραφικό στοιχείο. Να είναι κάτι τόσο δικό σου, που να µην καταλαβαίνει ο κόσµος, τι λες. Πρέπει να έχουν µία γενναιοδωρία οι παραστάσεις, ότι εδώ πάµε να βρεθούµε.
Όνειρα για το µέλλον κάνετε; Θέτετε στόχους που µετά να προσπαθείτε να τους κατακτήσετε;
Συνειδητά δεν κάνω όνειρα µε τέτοιο τρόπο που να απαιτεί προγραµµατισµό. Ποτέ. Έβαλα στόχους συνειδητούς, όταν έδωσα πανελλήνιες και ήθελα να περάσω στην ιατρική. Μετά όταν ήθελα να περάσω στο τµήµα θεάτρου ή όταν ήθελα να κάνω το αγροτικό µου. Τώρα στο θέατρο δεν βάζω στόχους προγραµµατισµένους που θα µε οδηγήσουν κάπου. Ίσα – ίσα, αν δω τις επιλογές των έργων και των συνεργατών που έχω κάνει µέχρι σήµερα, θα έλεγα ότι ήταν περισσότερο αντι-στόχοι. Ξέρεις, όµως, τι θα ήθελα; Να µε εκτιµούν. Να µε αντιµετωπίζουν, όπως εγώ τους ανθρώπους που εκτιµώ. Θα ήθελα να µε θωρούν σοβαρό, ότι αυτός ο άνθρωπος κάνει τη δουλειά του µε τον καλύτερο σοβαρό τρόπο. Και χαίροµαι, όταν προτείνω σε ανθρώπους να συνεργαστούµε και µου απαντούν όλοι ναι. Σκέφτοµαι τότε, τι ωραία, κάτι καλό γίνεται.
Μοιραστείτε µαζί µας κάτι προσωπικό, που δεν γνωρίζει ο πολύς κόσµος για τον Γιάννη Καλαβριανό.
Παθιάζοµαι µε συλλογές, µου αρέσει να φτιάχνω κόσµους µε αντικείµενα. Μάλιστα, συλλέγω µικρά βατραχάκια από διάφορα υλικά. Όπου πάω σε ταξίδια και βρίσκω ένα βατραχάκι, το παίρνω. Πλέον έχω εκατοντάδες, καµωµένα από όποιο υλικό µπορείς να φανταστείς!
Ιnfo:
Η παραγωγή του ΚΘΒΕ «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, σε νέα μετάφραση Παντελή Μπουκάλα και σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού, θα ξεκινήσει από τη Θεσσαλονίκη, στις 3 & 4 Ιουλίου (Θέατρο Δάσους). Ακολουθεί το Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου, στις 19 & 20 Ιουλίου (Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2019) και εν συνεχεία μεγάλη περιοδεία σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο
Συνέντευξη στην Εύη Καλλίνη
Φωτογραφίες: Kώστας Αμοιρίδης
*Αναδημοσίευση απο το εξαμηνιαίο freepress περιοδικό του ΚΘΒΕ «ΠΡΑΞΗ» (Καλοκαίρι-Φθινόπωρο 2019)
Leave a Reply